Trong công cuộc tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước tại địa bàn cơ sở, việc trao quyền nhiều hơn cho chính quyền cấp xã, phường không chỉ là bước đi chiến lược mà còn là nhu cầu tất yếu xuất phát từ thực tiễn. Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và Nghị định số 189/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 của Chính phủ quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đã ghi nhận một bước chuyển mạnh mẽ về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính của Chủ tịch UBND cấp xã – những người "gác cửa đầu tiên" trong hệ thống quản lý hành chính ở cơ sở.
Nếu như trước đây, thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã còn khá hạn chế – chỉ có thể xử phạt tối đa 10% mức phạt tiền theo lĩnh vực (nhưng không vượt quá 5 triệu đồng), thì nay, với các quy định mới, mức xử phạt tiền được nâng lên đến 50% mức phạt tối đa đối với lĩnh vực tương ứng. Điều này mở ra một cơ sở pháp lý rộng rãi, tạo điều kiện để cấp xã xử lý dứt điểm nhiều hành vi vi phạm ngay từ tuyến đầu, tránh tình trạng phải chuyển hồ sơ lên cấp trên gây chậm trễ, tốn kém nguồn lực.
Không chỉ dừng lại ở việc tăng mức xử phạt, Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và Nghị định số 68/2025/NĐ-CP ngày 18/3/2025 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 118/2021/NĐ-CP ngày 23/11/2021 của Chính Phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính còn mở rộng thẩm quyền về các biện pháp xử lý bổ sung. Lần đầu tiên, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn – một công cụ quản lý hành chính mạnh mẽ vốn chỉ thuộc thẩm quyền của cấp huyện trở lên trong các quy định trước đây.
Đáng chú ý, quyền tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính cũng được mở rộng đáng kể. Trước đây, việc tịch thu chỉ được áp dụng đối với tang vật, phương tiện có giá trị không vượt quá 2 lần mức phạt tối đa mà Chủ tịch UBND cấp xã được áp dụng. Giờ đây, giới hạn này được gỡ bỏ, trao cho cấp xã công cụ xử lý linh hoạt, phù hợp hơn với tính chất ngày càng phức tạp của các hành vi vi phạm tại địa phương.
Một điểm đột phá khác là việc mở rộng thẩm quyền áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả. Chủ tịch UBND cấp xã không chỉ còn bị bó hẹp trong các biện pháp khắc phục đơn giản như buộc khôi phục tình trạng ban đầu hay buộc nộp lại khoản thu lợi bất chính, mà đã được phép áp dụng toàn bộ các biện pháp quy định tại Điều 28 của Luật XLVPHC, bao gồm cả những biện pháp có tính chế tài cao hơn như buộc tiêu hủy hàng hóa, buộc tháo dỡ công trình vi phạm,…
Những thay đổi quan trọng này cho thấy sự tin tưởng và định hướng của Trung ương trong việc đẩy mạnh phân quyền cho cấp cơ sở – nơi gần dân, sát thực tiễn, và là tuyến đầu trong việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi vi phạm hành chính. Đồng thời, nó cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao năng lực chuyên môn, bản lĩnh và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ cấp xã, đặc biệt là người đứng đầu – Chủ tịch UBND cấp xã – để thẩm quyền đi đôi với hiệu quả thực thi, pháp luật không chỉ được ban hành mà còn được vận dụng đúng, trúng và kịp thời.
Đặng Ngọc-Sở Tư pháp
