Ngày 01 tháng 10 năm 2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 65/2026/TT-BCT quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Nghị định số 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo. Thông tư này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 10 năm 2026.
Thông tư này quy định chi tiết điểm e, điểm g khoản 1 Điều 14, Điều 19, điểm h khoản 1 Điều 23 và biện pháp thi hành khoản 2 Điều 18, điểm b, điểm c khoản 1 Điều 25, điểm a khoản 2 Điều 25 của Nghị định số 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo về: (1) Chỉ định thương nhân đầu mối ký kết và tổ chức thực hiện hợp đồng tập trung theo các Bản ghi nhớ, thỏa thuận về thương mại gạo do Bộ Công Thương chủ trì đàm phán, ký kết hoặc trình cấp có thẩm quyền ký kết được quy định tại khoản 2 Điều 18 của Nghị định số 365/2026/NĐ-CP. (2) Chế độ báo cáo của thương nhân kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo. (3) Đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo.
Thông tư này áp dụng đối với thương nhân kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Theo đó, tại Thông tư quy định chỉ định thương nhân đầu mối ký kết và tổ chức thực hiện hợp đồng tập trung như sau:
Về chỉ định thương nhân đầu mối giao dịch
1. Việc chỉ định thương nhân đầu mối giao dịch hợp đồng tập trung căn cứ vào các tiêu chí quy định tại khoản 2 Điều 19 của Nghị định số 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ.
2. Trường hợp từ hai thương nhân trở lên được chỉ định làm đầu mối tại một thị trường có hợp đồng tập trung thì thực hiện cơ chế đầu mối luân phiên theo quy định tại Điều 4 của Thông tư này.
Về cơ chế đầu mối luân phiên
1. Cơ chế đầu mối luân phiên là cơ chế được áp dụng khi có từ hai thương nhân trở lên được chỉ định làm đầu mối tại một thị trường có hợp đồng tập trung nhưng cơ quan có thẩm quyền, hoặc nhà nhập khẩu nước ngoài được chỉ định yêu cầu mỗi đợt nhập khẩu gạo theo hợp đồng tập trung chỉ có một thương nhân được tham gia ký kết, giao dịch hợp đồng.
2. Trình tự cơ chế đầu mối luân phiên như sau:
a) Chậm nhất là 01 ngày kể từ ngày nhận được thông báo của nước nhập khẩu về việc nhập khẩu gạo, thương nhân đến lượt luân phiên báo cáo Bộ Công Thương và sao gửi Hiệp hội Lương thực Việt Nam về khả năng tham gia đợt giao dịch.
Trường hợp thương nhân đầu mối đến lượt luân phiên kiến nghị không tham gia thì phải báo cáo rõ nguyên nhân với Bộ Công Thương đồng thời sao gửi Hiệp hội Lương thực Việt Nam và (các) thương nhân đầu mối khác.
b) Chậm nhất 01 ngày kể từ ngày nhận được kiến nghị từ chối tham gia giao dịch của thương nhân đầu mối đến lượt luân phiên, thương nhân đầu mối đến lượt luân phiên liền kề tiếp theo báo cáo với Bộ Công Thương đồng thời sao gửi Hiệp hội Lương thực Việt Nam về khả năng tham gia giao dịch.
Việc thay thế đi giao dịch, dự thầu sẽ không được tính là lượt luân phiên của thương nhân được cử đi thay thế và thương nhân được tiếp tục tham gia đợt giao dịch tiếp theo theo đúng lượt luân phiên chính thức của mình.
c) Trường hợp tất cả các thương nhân đầu mối không tham gia đợt giao dịch thì Bộ Công Thương chỉ định thương nhân khác tham gia giao dịch theo quy định.
d) Thương nhân tham gia đợt giao dịch báo cáo Bộ Công Thương trong trường hợp cần hỗ trợ thủ tục liên quan đến việc giao dịch.
3. Phân bổ chỉ tiêu cho các thương nhân đầu mối theo cơ chế luân phiên như sau:
Thương nhân đầu mối theo cơ chế luân phiên được trực tiếp xuất khẩu 20% lượng gạo trong hợp đồng tập trung, trong đó:
Thương nhân đầu mối ký kết hợp đồng tập trung được thực hiện 2/3 số lượng 20% lượng gạo trong hợp đồng tập trung. Các thương nhân đầu mối không tham gia ký kết hợp đồng tập trung được phân bổ số lượng gạo đều nhau trong 1/3 số lượng 20% lượng gạo trong hợp đồng tập trung.
Về trách nhiệm của các thương nhân đầu mối trong cơ chế đầu mối luân phiên
1. Thương nhân đầu mối ký kết hợp đồng tập trung theo cơ chế đầu mối luân phiên có trách nhiệm:
a) Thực hiện các trách nhiệm quy định tại khoản 4 Điều 19 của Nghị định số 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ.
b) Thực hiện phần chỉ tiêu được phân bổ lại theo quy định tại khoản 2 Điều 9 của Thông tư này.
2. Thương nhân đầu mối không ký kết hợp đồng tập trung theo cơ chế đầu mối luân phiên có trách nhiệm:
a) Cùng thương nhân đầu mối ký kết hợp đồng tập trung và Hiệp hội Lương thực Việt Nam xây dựng phương án giao dịch.
b) Phối hợp với thương nhân đầu mối ký kết hợp đồng tập trung theo dõi tình hình thị trường và các vấn đề liên quan đến đợt giao dịch; trao đổi với Hiệp hội Lương thực Việt Nam về phương án giao dịch.
c) Tham gia chuẩn bị nguồn hàng để thực hiện hợp đồng; cùng thương nhân đầu mối ký kết hợp đồng tập trung tổ chức thực hiện hợp đồng đã ký.
d) Thực hiện phần chỉ tiêu được phân bổ lại theo quy định tại khoản 3 Điều 4 và khoản 2 Điều 9 của Thông tư này.
đ) Các thương nhân quy định tại khoản này có trách nhiệm thực hiện phần lượng gạo quy định tại điểm d khoản này theo tỷ lệ bằng nhau.
Về đối tượng được phân bổ chỉ tiêu ủy thác xuất khẩu
1. Việc phân bổ chỉ tiêu thực hiện hợp đồng tập trung cho các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo để uỷ thác xuất khẩu thực hiện theo quy định và tiêu chí quy định tại khoản 6 Điều 19 của Nghị định số 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ.
2. Các thương nhân không thuộc trường hợp được phân bổ chỉ tiêu:
a) Thương nhân không có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.
b) Thương nhân đang thuộc các trường hợp quy định tại khoản 8 Điều 19 của Nghị định số 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ.
Về phân bổ chỉ tiêu ủy thác xuất khẩu
1. Sau khi nhận được báo cáo của thương nhân đầu mối về việc đàm phán, giao dịch, dự thầu hoặc kết quả ký kết hợp đồng tập trung, Bộ Công Thương thông báo việc đăng ký danh sách thực hiện chỉ tiêu thực hiện hợp đồng tập trung cho các Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
2. Căn cứ thông báo của Bộ Công Thương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi thương nhân đặt trụ sở chính rà soát các thương nhân có nhu cầu nhận chỉ tiêu ủy thác xuất khẩu theo quy định của Nghị định số 365/2026/NĐ-CP và Điều 6 của Thông tư này; tổng hợp danh sách các thương nhân thuộc đối tượng được phân bổ chỉ tiêu gửi Bộ Công Thương.
3. Căn cứ danh sách thương nhân do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi thương nhân đặt trụ sở chính cung cấp và cân đối nguồn gạo hàng hóa, tình hình mùa vụ thu hoạch trong nước do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cung cấp, Bộ Công Thương thực hiện phân bổ chỉ tiêu theo quy định của Nghị định số 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ và của Thông tư này.
4. Bộ Công Thương thông báo bằng văn bản việc phân bổ chỉ tiêu thực hiện hợp đồng tập trung gửi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và thương nhân đầu mối để tổ chức thực hiện.
5. Căn cứ văn bản việc phân bổ chỉ tiêu thực hiện hợp đồng tập trung, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thông báo cho các thương nhân để tổ chức thực hiện.
Về nguyên tắc phân bổ chỉ tiêu ủy thác xuất khẩu
1. Bộ Công Thương phân bổ chỉ tiêu thực hiện hợp đồng tập trung cho các thương nhân đáp ứng các tiêu chí tại các điểm a, b, c và d khoản 6 Điều 19 của Nghị định số 365/2026/NĐ-CP của Chính phủ.
2. Lượng phân bổ chỉ tiêu thực hiện hợp đồng tập trung cho các thương nhân theo mức độ tín nhiệm. Thương nhân thuộc cùng nhóm tín nhiệm được phân bổ chỉ tiêu bằng nhau.
3. Trong thời gian chưa có kết quả đánh giá mức độ tín nhiệm của thương nhân, chỉ tiêu phân bổ cho thương nhân không vượt quá mức phân bổ trung bình của các thương nhân được phân bổ chỉ tiêu trong cùng đợt.
4. Thương nhân được phân bổ chỉ tiêu không vượt quá lượng mà thương nhân đăng ký theo thông báo quy định tại khoản 1 Điều 7 của Thông tư này.
5. Bộ Công Thương phân bổ chỉ tiêu theo các nguyên tắc sau:
a) Thương nhân thuộc nhóm tín nhiệm rất cao được phân bổ chỉ tiêu không lớn hơn chỉ tiêu của thương nhân đầu mối.
b) Thương nhân thuộc nhóm tín nhiệm cao được phân bổ chỉ tiêu không lớn hơn 50% chỉ tiêu thương nhân thuộc nhóm tín nhiệm rất cao.
c) Thương nhân thuộc nhóm tín nhiệm trung bình được phân bổ chỉ tiêu không lớn hơn 50% chỉ tiêu thương nhân thuộc nhóm tín nhiệm cao.
d) Thương nhân thuộc nhóm tín nhiệm thấp được phân bổ chỉ tiêu không lớn hơn 50% chỉ tiêu thương nhân thuộc nhóm tín nhiệm trung bình.
đ) Thương nhân thuộc nhóm tín nhiệm rất thấp được phân bổ chỉ tiêu không lớn hơn 50% chỉ tiêu thương nhân thuộc nhóm tín nhiệm thấp.
6. Lượng chỉ tiêu được phân bổ cho thương nhân đảm bảo theo nguyên tắc làm tròn đến đơn vị tấn.
7. Sau khi phân bổ, lượng còn lại không thể phân bổ theo nguyên tắc nêu trên, Bộ Công Thương phân bổ cho thương nhân đầu mối ký kết hợp đồng tập trung thực hiện nhưng không vượt quá 0,01% tổng lượng hợp đồng tập trung.
Về trả lại chỉ tiêu ủy thác xuất khẩu
1. Trong trường hợp thương nhân không thực hiện được chỉ tiêu ủy thác đã được phân bổ, trong thời hạn 03 ngày kể từ ngày có thông báo của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh theo quy định tại khoản 5 Điều 7 của Thông tư này, thương nhân phải có văn bản báo cáo gửi về Ủy ban nhân dân cấp tỉnh về việc trả lại phần chỉ tiêu không thực hiện được đồng thời sao gửi về Bộ Công Thương. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổng hợp chỉ tiêu trả lại của thương nhân và có văn bản gửi Bộ Công Thương.
2. Thương nhân không thực hiện chỉ tiêu hoặc thực hiện không hết chỉ tiêu mà không báo cáo trong thời hạn quy định thì được xác định là không thực hiện được chỉ tiêu ủy thác.
3. Trên cơ sở tổng hợp lượng gạo chỉ tiêu ủy thác xuất khẩu mà các thương nhân trả lại hoặc không thực hiện, Bộ Công Thương phân bổ lại cho thương nhân đầu mối. Trường hợp phân bổ lại cho các thương nhân đầu mối trong cơ chế đầu mối luân phiên thì thực hiện theo nguyên tắc thương nhân đầu mối ký kết hợp đồng tập trung thực hiện 2/3 lượng gạo, các thương nhân đầu mối không ký kết hợp đồng tập trung thực hiện 1/3 lượng gạo./.
Tác giả: Minh Hải
