Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước

Ngày 12 tháng 11 năm 2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2196/QĐ-TTg phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.

Đề án được ban hành nhằm mục tiêu xây dựng đồng bộ cơ chế, chính sách, giải pháp tìm kiếm, nhận diện, xác minh nguồn gốc, lập hồ sơ, vận động, đàm phán, mua, tiếp nhận hiện vật được hiến tặng, chuyển giao hoặc áp dụng hình thức hợp pháp khác đưa về nước tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa có nguồn gốc Việt Nam ở nước ngoài đáp ứng tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm (sau đây gọi chung là hiện vật), bảo đảm phù hợp Luật Di sản văn hóa năm 2024, Công ước UNESCO năm 1970 và các điều ước quốc tế khác mà Việt Nam là thành viên; góp phần bảo vệ chủ quyền văn hóa, khôi phục ký ức lịch sử, làm giàu và hoàn thiện các bộ sưu tập quốc gia.

Tại Đề án cũng đề ra mục tiêu cụ thể như sau:

(1) Giai đoạn 2026 - 2030

- Hoàn thành việc nhận diện và lập Danh sách tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài; xây dựng và ban hành hướng dẫn chuyên môn, quy trình đưa hiện vật về nước để triển khai thống nhất trên cả nước.

- Xây dựng quy trình xác minh, đàm phán, mua, tiếp nhận hiện vật được hiến tặng, chuyển giao và quản lý hiện vật sau khi đưa về nước.

- Lập hồ sơ khoa học, pháp lý và hồ sơ nguồn gốc cho hiện vật ưu tiên, làm cơ sở đưa hiện vật về nước; phấn đấu lập hồ sơ nguồn gốc cho tối thiểu 10 hiện vật (Nhóm A, Nhóm B) và đưa về nước từ 03 đến 05 hiện vật tiêu biểu.

- Bảo đảm 100% hiện vật sau khi đưa về nước được đăng ký, kiểm kê, quản lý, bảo quản và phát huy giá trị theo quy định của pháp luật; áp dụng các biện pháp bảo quản, bảo vệ và hình thức trưng bày phù hợp với tính chất, giá trị và tình trạng của từng hiện vật. Số hóa và tích hợp 100% hồ sơ đã thu thập vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa.

- Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành giữa các bộ, ngành, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài; phối hợp với tổ chức quốc tế, bảo tàng, nhà đấu giá và các chủ thể liên quan.

- Huy động hiệu quả nguồn lực của Nhà nước và xã hội cho nghiên cứu, đàm phán, mua, vận chuyển, bảo quản, phục chế và phát huy giá trị di sản văn hóa.

- Tăng cường hợp tác quốc tế về phòng, chống buôn bán trái phép di sản văn hóa, chia sẻ thông tin, truy vết nguồn gốc, thúc đẩy hoàn trả, đưa hiện vật về nước; tổ chức đào tạo tối thiểu 50 lượt cán bộ chuyên môn về giám định, đàm phán, pháp lý quốc tế.

(2) Giai đoạn 2031 - 2035

- Xử lý tối thiểu 50 hồ sơ hiện vật thuộc Nhóm A, B, C; phấn đấu đưa về nước từ 30 hiện vật trở lên.

- Duy trì, cập nhật Danh sách và Cơ sở dữ liệu; đào tạo tối thiểu 60 lượt cán bộ chuyên môn và từng bước hình thành đội ngũ chuyên gia quốc gia.

Tại Đề án cũng quy định nhiệm vụ như sau:

(1) Xây dựng Danh mục nhận diện, xác thực giá trị

- Xây dựng Danh mục nhận diện tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa đáp ứng tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm đang ở nước ngoài. Danh mục được xây dựng theo hướng mở, tích hợp dữ liệu từ cơ quan quản lý, bảo tàng, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, cơ quan công an, tổ chức quốc tế, nhà sưu tập, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, gồm 3 loại hiện vật: (i) di vật, cổ vật bị thất lạc, chiếm đoạt hoặc xuất khẩu trái phép; (ii) cổ vật, bảo vật quốc gia, hiện vật khảo cổ, dân tộc học lưu giữ tại bảo tàng, sưu tập tư nhân ở nước ngoài; (iii) tác phẩm mỹ thuật, hiện vật có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, biểu tượng chủ quyền, bản sắc dân tộc.

- Trên cơ sở Danh mục nhận diện, tiến hành rà soát, lập Danh sách tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài; đánh giá, xác định thứ tự ưu tiên theo các tiêu chí: giá trị, mức độ quý hiếm, nguy cơ thất thoát, khả năng đàm phán và tình trạng hồ sơ; đồng thời xây dựng, chuẩn hóa hồ sơ khoa học và dữ liệu số cho từng hiện vật, bảo đảm cập nhật và liên thông với các hệ thống chuyên ngành.

Đối với hiện vật có liên quan đến yếu tố chính trị, quan hệ ngoại giao, chủ quyền, biên giới, lãnh thổ hoặc vấn đề lịch sử nhạy cảm, khi lựa chọn phải đánh giá, xác định yếu tố nhạy cảm, lấy ý kiến các bộ, ngành liên quan; thông tin về hiện vật được quản lý theo chế độ bảo mật, không công khai trên hệ thống dữ liệu mở.

(2) Ban hành hướng dẫn chuyên môn

- Ban hành hướng dẫn chuyên môn về: quy trình đưa hiện vật về nước; giám định tính xác thực, giá trị, mức độ ưu tiên; pháp lý, ngoại giao (pháp luật Việt Nam, Công ước UNESCO năm 1970, xử lý tranh chấp, yêu cầu hoàn trả); thị trường nghệ thuật, huy động nguồn lực (đấu giá quốc tế, tiếp nhận tài trợ, hiến tặng); hướng dẫn chuyên môn về nhận diện hiện vật.

- Thiết lập đầu mối hỗ trợ chuyên môn về giám định, truy xuất nguồn gốc, tư vấn đàm phán, hỗ trợ tiếp nhận, vận chuyển, bảo quản; xây dựng mạng lưới chuyên gia (khảo cổ, lịch sử, mỹ thuật, bảo tàng học, pháp luật quốc tế) và hợp tác với UNESCO, Hội đồng Bảo tàng quốc tế (ICOM) và các viện nghiên cứu quốc tế.

- Tổ chức đào tạo cán bộ quản lý, bảo tàng, cơ quan thực thi pháp luật, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài về truy xuất nguồn gốc, giám định, quy trình đưa hiện vật về nước, đàm phán quốc tế, pháp luật, công nghệ số; xây dựng tài liệu đào tạo chuẩn, hợp tác quốc tế về trao đổi chuyên gia.

(3) Xây dựng phương án đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa đáp ứng tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm đang ở nước ngoài về nước theo từng nhóm

- Việc lựa chọn hiện vật ưu tiên căn cứ Danh mục nhận diện, bảo đảm trọng tâm, trọng điểm. Ưu tiên lựa chọn hiện vật gốc, độc bản, có giá trị đặc biệt, tiêu biểu về lịch sử - văn hóa - khoa học theo Luật Di sản văn hóa năm 2024; có ý nghĩa chiến lược, có cơ sở pháp lý cho đàm phán; có giá trị biểu tượng chủ quyền quốc gia. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hướng dẫn thang điểm đánh giá làm căn cứ xếp hạng ưu tiên, đồng thời có cơ chế xem xét, xử lý kịp thời đối với các trường hợp khẩn cấp, nhất là khi hiện vật được phát hiện trong quá trình giao dịch, chào bán, đấu giá hoặc vận chuyển trái phép qua biên giới.

- Phân nhóm đối tượng ưu tiên:

+ Theo nhóm loại hình, gồm: Nhóm 1 - cổ vật hoàng cung, hiện vật gắn với thiết chế nhà nước phong kiến; Nhóm 2 - di vật, cổ vật khảo cổ tiêu biểu; Nhóm 3 - kỷ vật gắn với anh hùng dân tộc, lãnh tụ, danh nhân; Nhóm 4 - tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu; Nhóm 5 - hiện vật dân tộc học, hiện vật nghi lễ, đồ thờ tự, di sản tư liệu của cộng đồng các dân tộc, cơ sở tín ngưỡng, tổ chức tôn giáo.

+ Theo mức độ ưu tiên: Nhóm A (đặc biệt, khẩn cấp) hiện vật có nguy cơ bị đấu giá, chuyển nhượng hoặc đã có hồ sơ chứng minh nguồn gốc; Nhóm B (trung hạn) hiện vật đang được lưu giữ tại bảo tàng, tổ chức nghiên cứu; Nhóm C (dài hạn) hiện vật thuộc sưu tập tư nhân hoặc chưa rõ vị trí, tình trạng pháp lý.

- Lập hồ sơ nhận dạng, nguồn gốc (bao gồm thông tin về cộng đồng, cơ sở tín ngưỡng, tổ chức tôn giáo gắn với hiện vật, nếu có), lịch sử sở hữu và chứng cứ về việc thất lạc, chiếm đoạt hoặc xuất khẩu trái phép; kết hợp khảo sát, giám định, số hóa và đánh giá mức độ ưu tiên. Trên cơ sở nguồn gốc, tình trạng pháp lý, chủ sở hữu và quốc gia lưu giữ, xây dựng phương án riêng cho từng hiện vật, gồm: (i) thu thập chứng cứ khoa học, lịch sử và pháp lý; (ii) lựa chọn phương thức ngoại giao, thị trường hoặc thực thi pháp luật; (iii) nghiên cứu pháp luật của quốc gia liên quan về quyền sở hữu, thời hiệu, quyền sở hữu nhà nước đối với cổ vật khảo cổ chưa được phát hiện và việc không áp dụng thời hiệu đối với yêu cầu hoàn trả; (iv) phối hợp thực thi pháp luật, tư pháp quốc tế hoặc mua lại khi chưa đủ căn cứ pháp lý để yêu cầu hoàn trả; (v) huy động các nguồn lực xã hội tham gia tài trợ, hiến tặng.

- Triển khai thí điểm đối với các hồ sơ có tính khả thi cao, bảo đảm an toàn hiện vật, toàn vẹn hồ sơ: lựa chọn đơn vị vận chuyển chuyên nghiệp; kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm, mua bảo hiểm; phối hợp với cơ quan công an, hải quan để bảo vệ hiện vật; tổ chức tiếp nhận phù hợp với giá trị hiện vật; truyền thông, triển lãm giới thiệu giá trị di sản văn hóa; sau tiếp nhận, hoàn thiện hồ sơ khoa học - pháp lý, đăng ký, kiểm kê, cập nhật cơ sở dữ liệu, xác lập chế độ bảo vệ.

(4) Tích hợp dữ liệu về tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa Việt Nam ở nước ngoài vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa

- Tổ chức điều tra, thu thập, chuẩn hóa, số hóa, tích hợp thông tin về hiện vật (hình ảnh, đặc điểm nhận dạng, nguồn gốc, lịch sử sở hữu, địa điểm lưu giữ, tình trạng pháp lý, giá trị) vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về di sản văn hóa; thiết lập mạng lưới chia sẻ thông tin giữa cơ quan quản lý, bảo tàng, tổ chức quốc tế, nhà đấu giá, chuyên gia, nhà sưu tập.

- Công khai có chọn lọc thông tin về hiện vật bị thất lạc, chiếm đoạt hoặc có nguy cơ lưu thông bất hợp pháp; đối với hiện vật liên quan yếu tố chính trị, ngoại giao, chủ quyền, lãnh thổ hoặc lịch sử nhạy cảm, áp dụng cơ chế bảo mật phù hợp. Dữ liệu được sử dụng để xây dựng hồ sơ khoa học, pháp lý, yêu cầu hoàn trả; hỗ trợ đàm phán; phòng, chống buôn bán trái phép; xác minh nguồn gốc; triển khai các hình thức đưa hiện vật về nước.

(6) Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành, ngoại giao văn hóa

- Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch giữ vai trò đầu mối chuyên môn, phối hợp với Bộ Ngoại giao, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, các địa phương trong việc tiếp nhận thông tin, xác minh, đánh giá, lựa chọn phương án, tổ chức thực hiện; phát huy vai trò của cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trong việc theo dõi, kết nối cơ quan quản lý văn hóa, bảo tàng, nhà sưu tập, tổ chức đấu giá; đẩy mạnh ngoại giao văn hóa gắn với vận động, đàm phán đưa di sản văn hóa về nước.

- Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ động hướng dẫn, thiết lập quy trình phối hợp thống nhất trong việc tiếp nhận thông tin, phát hiện, xác minh nguồn gốc, pháp lý, đánh giá giá trị, khả năng tiếp nhận, phương án xử lý, tổ chức đưa hiện vật về nước và giao hiện vật, bảo quản, phát huy giá trị.

Ngoài ra, tại Đề án cũng quy định các giải pháp thực hiện như sau:

(1) Tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, huy động nguồn lực

- Xây dựng, hướng dẫn quy trình phối hợp nghiệp vụ để kịp thời tiếp nhận thông tin, xác minh, đánh giá và đề xuất phương án xử lý đối với hiện vật có giá trị xuất hiện tại các phiên đấu giá, giao dịch quốc tế; bảo đảm tuân thủ trình tự, thủ tục, thẩm quyền theo quy định tại Điều 23 Nghị định số 282/2026/NĐ- CP ngày 14 tháng 7 năm 2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 28/2026/QH16 và pháp luật về di sản văn hóa, ngân sách nhà nước (kể cả nguồn dự phòng), quản lý, sử dụng tài sản công và pháp luật có liên quan. Các khoản chi đặc thù (phí đấu giá, luật sư sở tại, bảo hiểm, lưu giữ, vận chuyển) xác định theo từng vụ việc trên cơ sở dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

- Huy động, sử dụng kết hợp ngân sách nhà nước, Quỹ bảo tồn di sản văn hóa theo quy định tại Điều 89 Luật Di sản văn hóa năm 2024, Quỹ văn hóa, nghệ thuật theo quy định tại Điều 11 Nghị quyết số 28/2026/QH16, các nguồn tài trợ, hiến tặng và nguồn xã hội hóa theo quy định của pháp luật.

- Khuyến khích xã hội hóa trong hoạt động đưa hiện vật về nước; nghiên cứu, đề xuất đơn giản hóa thủ tục tiếp nhận tài trợ, hiến tặng theo thẩm quyền và quy định pháp luật.

(2) Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ

- Xây dựng đội ngũ có kiến thức tổng hợp về văn hóa, pháp luật, ngoại giao, khoa học kỹ thuật, thị trường nghệ thuật, công nghệ số; đào tạo chuyên sâu pháp luật quốc tế, pháp luật trong nước, Công ước UNESCO năm 1970, Công ước về các đồ vật văn hóa bị đánh cắp hoặc xuất khẩu trái phép (Công ước UNIDROIT năm 1995); phát triển chuyên gia nghiên cứu nguồn gốc, giám định, xác thực giá trị theo phương pháp liên ngành; nâng cao năng lực ngoại giao văn hóa, đàm phán quốc tế; đào tạo quản trị dữ liệu, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo; đổi mới phương thức đào tạo, kết hợp đào tạo trong nước, ở nước ngoài, trực tuyến và thông qua xử lý vụ việc thực tiễn.

- Tuyển chọn nhân sự có kinh nghiệm, có trình độ ngoại ngữ phù hợp, phổ biến kiến thức cho cán bộ làm công tác ngoại giao văn hóa và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

(3) Đa dạng hóa phương thức và nâng cao hiệu quả tiếp nhận, phát huy giá trị

- Triển khai đồng bộ nhiều phương thức phù hợp với điều kiện thực tế: đàm phán ngoại giao để tiếp nhận, hoàn trả; Nhà nước mua hoặc tham gia đấu giá khi cần thiết; doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân mua và hiến tặng; vận động cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, người nước ngoài hiến tặng; khuyến khích nhà sưu tập trong nước mua lại, đưa cổ vật về nước.

- Tổ chức các hoạt động truyền thông xuyên suốt quá trình triển khai, tạo đồng thuận trong nước, tranh thủ dư luận quốc tế khi cần vận động, đàm phán hoàn trả; ghi nhận đóng góp của tổ chức, cá nhân và có hình thức động viên, khuyến khích tiếp tục hiến tặng.

(4) Tăng cường hợp tác quốc tế

Mở rộng hợp tác với Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO), Viện Quốc tế về nhất thể hóa pháp luật tư (UNIDROIT), Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (INTERPOL), Tổ chức Hải quan thế giới (WCO), Hội đồng Bảo tàng Quốc tế (ICOM), các bảo tàng và viện nghiên cứu quốc tế để trao đổi kinh nghiệm, xác minh nguồn gốc, nâng cao năng lực, xử lý vụ việc có yếu tố quốc tế; đưa nội dung này vào chương trình nghị sự đối ngoại cấp cao và các chương trình hợp tác quốc tế của bộ, ngành, địa phương.

Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành./.

Tác giả: Thúy Vi