Ngày 22/06/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 221/2026/NĐ-CP quy định về Nhà chức trách hàng không Việt Nam và quản lý an toàn hàng không. Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/07/2026. Đây được xem là một bước đột phá lớn trong tiến trình số hóa toàn diện ngành hàng không dân dụng, thiết lập cơ chế pháp lý cốt lõi. Thừa nhận giá trị pháp lý tương đương của dữ liệu điện tử so với hồ sơ và văn bản giấy truyền thống trong hoạt động bảo đảm an toàn hàng không.
Điều kiện để dữ liệu điện tử đạt giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy. Theo quy định chi tiết tại khoản 1 Điều 6 Nghị định số 221/2026/NĐ-CP, không phải mọi thông tin số hóa đều mặc định có giá trị thay thế văn bản giấy. Để được công nhận tính pháp lý tương đương trong các quy trình kiểm soát an toàn bay, nguồn dữ liệu điện tử bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn khắt khe sau:
- Thỏa mãn tuyệt đối các điều kiện, quy chuẩn quy định tại hệ thống pháp luật về giao dịch điện tử hiện hành.
- Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về mặt kỹ thuật, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng đối với hệ thống thông tin quản lý.
- Bảo đảm quy trình lưu trữ điện tử an toàn và các giải pháp bảo mật, phòng chống can thiệp, sửa đổi dữ liệu theo đúng luật định.
Nhìn lại hệ thống pháp luật trước đây, đây là một điểm đổi mới mang tính cách mạng tại Nghị định số 221/2026/NĐ-CP. Trước thời điểm văn bản này có hiệu lực, nền hàng không nước nhà chưa từng ghi nhận bất kỳ văn bản quy phạm pháp luật nào quy định về giá trị pháp lý của nguồn dữ liệu số trong công tác quản lý an toàn bay.
Quy chuẩn bắt buộc về việc sử dụng chữ ký điện tử và chữ ký số. Để cụ thể hóa quy trình vận hành và bảo đảm tính xác thực tối cao của hồ sơ số hóa, Điều 8 Nghị định số 221/2026/NĐ-CP phân định rõ quy tắc sử dụng chữ ký điện tử theo 03 cấp độ quản lý:
- Tất cả các hồ sơ, báo cáo, tài liệu và dữ liệu điện tử khi gửi đến các cơ quan quản lý nhà nước hoặc chuyển giao cho bên thứ ba bắt buộc phải sử dụng chữ ký số. Quy định này nhằm bảo đảm tính toàn vẹn tuyệt đối của văn bản và xác thực chính xác tư cách pháp nhân theo luật định.
- Đối với hệ thống hồ sơ, biểu mẫu hoặc tài liệu kỹ thuật chỉ lưu hành nội bộ hoặc nằm trong phạm vi quản lý riêng của tổ chức, nhân viên hàng không được phép sử dụng chữ ký điện tử linh hoạt (bao gồm chữ ký số hoặc các phương thức định danh, xác thực điện tử hợp pháp khác).
- Các doanh nghiệp, hãng hàng không hoặc tổ chức cấp phép cho nhân viên sử dụng chữ ký điện tử nội bộ có trách nhiệm phải chủ động xây dựng, ban hành quy trình kiểm soát nội bộ. Đồng thời, phải thiết lập hệ thống hạ tầng kỹ thuật đủ mạnh để xác thực chính xác danh tính người ký, bảo đảm tính nguyên vẹn của dữ liệu và chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về độ tin cậy của các chữ ký này.
Việc triển khai đồng bộ Nghị định số 221/2026/NĐ-CP không chỉ giúp các doanh nghiệp hàng không cắt giảm tối đa chi phí in ấn, lưu trữ hồ sơ giấy rườm rà, mà còn đẩy nhanh tốc độ truyền tải thông tin kỹ thuật, nâng cao năng lực giám sát an toàn bay của cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành trong kỷ nguyên số./.
Tác giả: Ngọc Phụng
