Ngày 01/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 266/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí. Nhằm siết chặt kỷ cương hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách và tối ưu hóa các nguồn lực quốc gia. Văn bản này cụ thể hóa các điều khoản của Luật số 110/2025/QH15, thiết lập một danh mục nhận diện các hành vi sai phạm toàn diện từ khâu tổ chức bộ máy, sử dụng nhân sự cho đến quy trình báo cáo, công khai thông tin quản lý.
Nhận diện các hành vi gây lãng phí trong bộ máy và tài nguyên. Nghị định số 266/2026/NĐ-CP quy định cụ thể các hành vi gây lãng phí nghiêm trọng bao gồm:
- Lãng phí trong tổ chức bộ máy và quản lý lao động khu vực nhà nước:
+ Thành lập, tổ chức lại cơ quan, đơn vị không đảm bảo đầy đủ các điều kiện, tiêu chí, trình tự và thẩm quyền theo luật định.
+ Bố trí số lượng cấp phó của người đứng đầu cơ quan, đơn vị hoặc cấp phó các phòng thuộc đơn vị vượt quá định mức quy định (trừ trường hợp đặc biệt được pháp luật cho phép).
+ Giao biên chế không đúng với các căn cứ khoa học xác định biên chế công chức.
+ Tuyển dụng công chức, tiếp nhận vào làm công chức sai thẩm quyền, không căn cứ vào tỷ lệ vị trí việc làm và chỉ tiêu biên chế.
+ Ký hợp đồng thực hiện nhiệm vụ của công chức không đúng thẩm quyền, tiêu chuẩn, điều kiện, sai loại hợp đồng và thời hạn.
+ Tuyển dụng viên chức không đúng thẩm quyền, không bám sát nhu cầu thực tế, vị trí việc làm, quỹ lương và nguồn thu hợp pháp của đơn vị sự nghiệp công lập; ký hợp đồng làm việc với viên chức sai quy định.
+ Ký hợp đồng lao động, hợp đồng dịch vụ không phù hợp với tính chất nhiệm vụ, nguồn tài chính và nhu cầu nhân lực của đơn vị.
+ Áp dụng sai quy định các chính sách tuyển chọn, thu hút và trọng dụng người có tài năng làm việc trong cơ quan.
+ Điều động, luân chuyển, biệt phái công chức không dựa trên năng lực và nhu cầu thực tế, dẫn đến nhân sự không được bố trí sử dụng hoặc không đạt mục tiêu đào tạo, rèn luyện theo quy hoạch.
+ Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng không căn cứ vào vị trí việc làm và kế hoạch quản lý sử dụng công chức.
- Hành vi cố ý đầu tư xây dựng, quản lý, sử dụng tài sản công, vốn đầu tư công sai quy định làm kéo dài thời gian, tiến độ thực hiện dự án so với phê duyệt ban đầu.
- Lãng phí trong quản lý tài nguyên và năng lượng:
+ Khai thác nguồn nước vượt quá hạn ngạch được cấp phép gây ra tình trạng hạn hán, thiếu nước sinh hoạt và sản xuất.
+ Phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư dự án có sử dụng đất không đảm bảo năng lực hành chính, tài chính dẫn đến đất đai bị bỏ hoang hoặc chậm tiến độ thuộc diện phải thu hồi theo Luật Đất đai.
- Mười mốt nhóm hành vi vi phạm trong tổ chức phòng, chống lãng phí. Bên cạnh các hành vi trực tiếp gây thất thoát, Nghị định vạch rõ 11 nhóm hành vi vi phạm trong công tác tổ chức, triển khai thực hiện phòng, chống lãng phí bao gồm:
+ Không ban hành, ban hành chậm trễ hoặc ban hành Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí thiếu nội dung quy định.
+ Không tổ chức thực hiện, thực hiện không đầy đủ, không đúng tiến độ hoặc không phân công trách nhiệm triển khai các nhiệm vụ, giải pháp tiết kiệm đã ban hành.
+ Không thực hiện báo cáo, báo cáo chậm trễ, báo cáo thiếu nội dung hoặc cố ý báo cáo sai lệch, không trung thực về kết quả, số liệu tiết kiệm.
+ Không cập nhật, cập nhật thiếu dữ liệu, chậm trễ hoặc cố ý làm sai lệch thông tin vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí.
- Không thực hiện công khai, công khai sai thời hạn, sai hình thức, thiếu nội dung hoặc cố ý công khai không trung thực dữ liệu tiết kiệm.
- Không tổ chức lấy ý kiến của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động tại cơ quan trước khi ban hành các biện pháp tiết kiệm theo quy định thực hiện dân chủ ở cơ sở.
- Cản trở công tác thanh tra, kiểm toán: Thiếu trách nhiệm hoặc cố tình cản trở quá trình thanh tra, kiểm toán, kiểm tra tiết kiệm của cơ quan có thẩm quyền.
- Không cung cấp hoặc cung cấp hồ sơ không đầy đủ, chính xác; không bố trí người có trách nhiệm làm việc, trì hoãn làm việc không có lý do chính đáng; không chấp hành kết luận kiểm tra; không đôn đốc thực hiện kết luận hoặc cản trở người thi hành công vụ.
- Thiếu trách nhiệm, cản trở việc xác minh, xử lý và tổ chức thi hành các quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo về hành vi lãng phí.
- Sai phạm trong công tác bảo vệ an toàn cho người đấu tranh chống lãng phí và thân nhân của họ theo Luật Tố cáo.
- Không ban hành hướng dẫn hoặc tổ chức Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí trái với các nguyên tắc quy định.
- Phân cấp thẩm quyền kiểm tra công vụ. Nghị định số 266/2026/NĐ-CP phân định rõ ranh giới trách nhiệm kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật về tiết kiệm trên phạm vi cả nước:
+ Chịu trách nhiệm tối cao trong việc chủ trì, tổ chức kiểm tra việc chấp hành và thực thi quy định pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí đối với tất cả các nội dung quy định trên phạm vi toàn quốc.
+ Có trách nhiệm trực tiếp tổ chức kiểm tra việc thực hiện quy định pháp luật về tiết kiệm đối với tất cả các cơ quan, tổ chức, đơn vị và doanh nghiệp trực thuộc phạm vi quản lý của mình.
Đối với các tổ chức, cá nhân có hành vi gây lãng phí do các nguyên nhân khách quan, Nghị định cũng quy định rõ cơ chế xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm theo đúng quy định tại khoản 3 Điều 37 Luật số 110/2025/QH15 nhằm bảo vệ những cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung./.
Tác giả: Minh Hải
