Yêu cầu tất yếu từ thực tiễn hoàn thiện thể chế. Nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân, cắt giảm triệt để các rào cản hành chính và chi phí tuân thủ không cần thiết luôn là mục tiêu xuyên suốt của tiến trình cải cách thể chế pháp lý tại địa phương. Ngày 18/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 216/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Lý lịch tư pháp, chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.
Chuyển từ cơ chế quản lý hành chính tập trung theo địa giới nghiêm ngặt sang cơ chế phục vụ linh hoạt, tối ưu hóa mọi tiện ích cho công dân. Đối với đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác tham mưu, việc nghiên cứu sâu, phân tích toàn diện và phổ biến kịp thời các điểm mới mang tính đột phá của Nghị định không chỉ là trách nhiệm công vụ, mà còn là giải pháp then chốt để chuẩn bị các điều kiện vận hành, đưa chính sách nhanh chóng đi sâu vào thực tiễn cuộc sống.
Mở rộng địa điểm và đa dạng hóa phương thức tiếp nhận hồ sơ. So với các quy định cũ tại Nghị định số 111/2010/NĐ-CP vốn chủ yếu tập trung vào công tác xây dựng hạ tầng cơ sở dữ liệu, tra cứu án tích và phối hợp kiểm tra thông tin trong nội bộ các cơ quan nhà nước, Nghị định số 216/2026/NĐ-CP đã tạo nên một hành lang pháp lý mở, trực tiếp tối ưu hóa quyền lợi của người dân thông qua các phương thức nộp hồ sơ đa dạng, linh hoạt:
- Điểm mới mang tính cách mạng được quy định tại khoản 5 Điều 22 Nghị định số 216/2026/NĐ-CP là cho phép cá nhân yêu cầu cấp Phiếu lý lịch tư pháp bằng hình thức trực tiếp được nộp hồ sơ tại cơ quan có thẩm quyền nơi cư trú hoặc tại cơ quan gần nhất. Quy định này giải quyết triệt để sự bất tiện về mặt địa lý, giúp những người đang học tập, làm việc xa quê hương không phải di chuyển chặng đường dài về nơi đăng ký hộ khẩu thường trú, tiết kiệm tối đa thời gian, công sức và chi phí cho xã hội.
- Thay vì phải đến xếp hàng tại các cơ quan hành chính, công dân hoàn toàn có thể chủ động thực hiện toàn bộ quy trình xin cấp Phiếu lý lịch tư pháp thông qua ứng dụng định danh quốc gia hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 22. Đây là bước đi chiến lược nhằm cụ thể hóa mục tiêu chuyển đổi số toàn diện, giúp minh bạch hóa tiến trình xử lý hồ sơ.
- Nhằm bảo đảm không bỏ sót bất kỳ trường hợp nào, khoản 6 Điều 22 Nghị định này đã thiết lập quy định tiếp nhận hồ sơ bưu chính rất khoa học và rõ ràng:
+ Đối với công dân Việt Nam: Gửi hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền nơi thường trú; trường hợp không có nơi thường trú thì gửi đến nơi tạm trú; trường hợp đang lao động, học tập hoặc định cư ở nước ngoài thì gửi đến nơi cư trú trước khi xuất cảnh.
+ Đối với người nước ngoài: Nếu đang cư trú tại Việt Nam thì gửi hồ sơ đến cơ quan thẩm quyền nơi cư trú; trường hợp đã rời khỏi lãnh thổ Việt Nam thì gửi hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền cấp Phiếu lý lịch tư pháp thuộc Bộ Công an.
Đơn giản hóa thủ tục và tối ưu hóa thời gian phản ứng. Để các mục tiêu cải cách không dừng lại trên văn bản mà thực sự phát huy hiệu lực mạnh mẽ, Nghị định số 216/2026/NĐ-CP đã thiết lập các cơ chế kiểm soát công vụ và vận hành kỹ thuật cực kỳ chặt chẽ, loại bỏ hoàn toàn các kẽ hở có thể phát sinh tiêu cực:
- Theo điểm a khoản 2 Điều 23, cơ quan tiếp nhận hồ sơ tuyệt đối không được yêu cầu người dân phải nộp thêm các giấy tờ, hồ sơ phụ để chứng minh các thông tin cá nhân một khi các thông tin đó đã có sẵn, được xác thực trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp. Đây là bước đi quyết liệt nhằm thực hiện nguyên tắc "dữ liệu một lần", giải phóng gánh nặng thủ tục cho cả người dân lẫn cơ quan quản lý.
- Đối với các hồ sơ được nộp qua hình thức trực tuyến trực tiếp, khoản 1 Điều 23 quy định hệ thống giải quyết thủ tục hành chính cấp Phiếu lý lịch tư pháp của Bộ Công an sẽ tự động kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ và đưa ra thông báo kết quả tiếp nhận trong thời hạn tối đa không quá 08 giờ làm việc. Tiến độ xử lý siêu tốc này giúp rút ngắn chu trình luân chuyển dữ liệu và nâng cao năng suất lao động của bộ máy công quyền.
- Công dân thực hiện các thủ tục trực tuyến sẽ được hệ thống trả Phiếu lý lịch tư pháp điện tử trực tiếp trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và ứng dụng định danh quốc gia theo khoản 1 Điều 25. Bản điện tử này có giá trị pháp lý toàn vẹn để thực hiện các giao dịch trên môi trường số. Ngược lại, những công dân nộp hồ sơ trực tiếp hoặc qua đường bưu chính vẫn sẽ nhận được Phiếu lý lịch tư pháp bản giấy truyền thống để bảo đảm phù hợp với mọi nhu cầu thực tế.
Hướng đi tất yếu của một nền hành chính phục vụ hiện đại. Những điểm mới cốt lõi tại Nghị định số 216/2026/NĐ-CP chính là câu trả lời mạnh mẽ cho tinh thần một Chính phủ kiến tạo, hành động và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả quản lý. Việc gỡ bỏ các rào cản về khoảng cách địa lý, cắt giảm các loại giấy tờ trùng lặp và ứng dụng cơ chế kiểm tra tự động trong vòng 08 giờ làm việc chính là chìa khóa để khơi thông những điểm nghẽn trong công tác cấp Phiếu lý lịch tư pháp thời gian qua.
Ý thức sâu sắc được tầm quan trọng mang tính chiến lược của văn bản quy phạm pháp luật mới này, đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác tham mưu tại địa phương cần nhanh chóng triển khai, rà soát lại toàn bộ hạ tầng công nghệ thông tin, tập huấn quy trình nghiệp vụ chuyên sâu và nâng cao tinh thần trách nhiệm công vụ. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng này sẽ bảo đảm cho toàn bộ hệ thống vận hành thông suốt, chính xác và hiệu quả ngay khi Nghị định chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, đóng góp tích cực vào công cuộc chuyển đổi số và phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương./.
Tác giả: Ngọc Phụng
