Nhằm siết chặt kỷ cương, đạo đức công vụ và minh bạch hóa các hoạt động kinh doanh thương mại, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 137/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp. Quy định này thiết lập những chế định nghiêm ngặt đối với đối tượng tham gia thị trường, trong đó đặc biệt nhấn mạnh việc nghiêm cấm cán bộ, công chức, viên chức lực lượng vũ trang tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp dưới mọi hình thức.
Hiểu đúng về bản chất kinh doanh theo phương thức đa cấp. Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, kinh doanh theo phương thức đa cấp được xác định là hoạt động kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh. Trong đó, người tham gia được hưởng hoa hồng, tiền thưởng và các lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của chính mình và của những người khác trong mạng lưới do mình xây dựng nên. Người tham gia bán hàng đa cấp là cá nhân thực hiện giao kết hợp đồng bằng văn bản với doanh nghiệp bán hàng đa cấp.
Dù đây là một phương thức kinh doanh hợp pháp được pháp luật bảo hộ, nhưng do tính chất đặc thù của mạng lưới, Nhà nước yêu cầu các đối tượng tham gia phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về nhân thân.
Năm nhóm đối tượng doanh nghiệp đa cấp "tuyệt đối không được ký hợp đồng"
Khoản 2 Điều 28 Nghị định 137/2026/NĐ-CP quy định chi tiết 05 nhóm đối tượng bị cấm tham gia bán hàng đa cấp bao gồm:
- Người có tì vết pháp lý nghiêm trọng. Người đang chấp hành hình phạt tù hoặc có tiền án về các tội danh liên quan đến trục lợi, lừa dối khách hàng như: sản xuất, buôn bán hàng giả/hàng cấm; quảng cáo gian dối; lừa đảo hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản; vi phạm quy định về kinh doanh đa cấp.
- Người nước ngoài vi phạm quy định lao động. Người nước ngoài không có giấy phép lao động tại Việt Nam gắn với chính doanh nghiệp đa cấp đó (trừ trường hợp diện miễn cấp giấy phép).
- Người từng bị xử lý vi phạm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Cá nhân từng bị xử phạt do vi phạm các hành vi cấm tại Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hoặc vi phạm về phát triển mạng lưới không dựa trên giao dịch mua bán hàng hóa thực tế mà chưa hết thời hạn được coi là chưa bị xử lý hành chính.
- Lãnh đạo của các doanh nghiệp đa cấp "đen". Cá nhân từng giữ các vai trò quản lý chủ chốt (thành viên hợp danh, chủ sở hữu, cổ đông sáng lập, người đại diện pháp luật) tại các doanh nghiệp đa cấp đã bị cơ quan nhà nước thu hồi giấy chứng nhận đăng ký hoạt động.
- Khối cán bộ, công chức và lực lượng vũ trang. Cán bộ, công chức theo Luật Cán bộ, công chức; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân viên chức quốc phòng (Quân đội); sĩ quan, hạ sĩ quan, chiến sĩ chuyên nghiệp, công nhân công an (Công an nhân dân).
Tại sao cán bộ, công chức bị cấm tham gia bán hàng đa cấp và dưới góc độ quản lý nhà nước và tư pháp, quy định cấm tại Nhóm 5 mang ý nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc:
- Cán bộ, công chức là những người mang sứ mệnh thực thi quyền lực nhà nước và phục vụ nhân dân. Việc tham gia vào một hệ thống kinh doanh đòi hỏi nhiều thời gian mở rộng mạng lưới, tìm kiếm tuyến dưới sẽ làm phân tán nguồn lực, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thực thi công vụ.
- Bản chất của bán hàng đa cấp dựa trên niềm tin và các mối quan hệ cá nhân. Nếu cán bộ, công chức tham gia, có nguy cơ họ sẽ vô tình hoặc cố ý lợi dụng vị trí công tác, tầm ảnh hưởng hoặc danh nghĩa cơ quan nhà nước để lôi kéo, ép buộc người cấp dưới, đồng nghiệp hoặc người dân tham gia mạng lưới, gây mất đoàn kết nội bộ và làm suy giảm nghiêm trọng uy tín của Đảng và Nhà nước.
Khuyến cáo áp dụng thực hiện Nghị định số 137/2026/NĐ-CP là bước đi mạnh mẽ nhằm chuẩn hóa thị trường bán hàng đa cấp, đồng thời là "lá chắn" bảo vệ sự trong sạch của đội ngũ công chức.
Mọi cán bộ, công chức trên địa bàn Thành phố cần nâng cao ý thức tự giác, chấp hành nghiêm chỉnh quy định này, tuyệt đối không tham gia ký kết hợp đồng hay làm đại lý phân phối cho các tổ chức đa cấp dưới bất kỳ danh nghĩa nào. Các cơ quan, đơn vị cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nội bộ để kịp thời phát hiện, chấn chỉnh và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm kỷ luật công vụ theo đúng quy định của Luật Cán bộ, công chức./.
Tác giả: Ngọc Phụng
