Kể từ ngày 01/7/2026, Luật Dân số năm 2025 (Số 113/2025/QH15) chính thức có hiệu lực thi hành, mang theo một trong những cải cách lớn nhất về chế độ bảo hiểm xã hội và lao động trong nhiều thập kỷ qua. Nhằm thực hiện chiến lược quốc gia về duy trì mức sinh thay thế bền vững, hệ thống pháp luật Việt Nam lần đầu tiên áp dụng quy định: Gia tăng thời gian nghỉ thai sản lên 07 tháng dành riêng cho lao động nữ sinh con thứ hai.
Sửa đổi Bộ luật Lao động và kéo dài thời gian nghỉ thai sản. Để bảo đảm tính đồng bộ và thống nhất của hệ thống văn bản pháp luật, khoản 1 Điều 29 Luật Dân số năm 2025 đã sửa đổi, bổ sung trực tiếp khoản 1 Điều 139 Bộ luật Lao động năm 2019. Quy định mới nêu rõ cấu trúc thời gian nghỉ cụ thể như sau:
- Lao động nữ được áp dụng tổng thời gian nghỉ thai sản trước và sau khi sinh là 06 tháng.
- Tổng thời gian nghỉ thai sản trước và sau khi sinh của lao động nữ được nâng lên thành 07 tháng (tăng thêm 01 tháng so với quy định cũ).
- Thời gian người mẹ chủ động xin nghỉ trước khi sinh con không được vượt quá tối đa 02 tháng.
Sự thay đổi này là bước tiến vượt bậc so với Bộ luật Lao động năm 2019. Quy định cũ chỉ cho phép người mẹ nghỉ cố định 06 tháng cho các ca sinh một, và chỉ được cộng thêm 01 tháng nghỉ từ con thứ hai trở đi đối với các trường hợp sinh đôi, sinh ba trở lên trong cùng một lần sinh. Giờ đây, quyền lợi nghỉ 07 tháng đã được mở rộng cho mọi lao động nữ sinh đứa con thứ hai trong đời.
Gia tăng quyền lợi cho người cha khi vợ sinh con thứ hai. Không chỉ tập trung vào người mẹ, Điều 14 Luật Dân số năm 2025 còn thể hiện sự nhân văn và chia sẻ trách nhiệm gia đình khi điều chỉnh tăng quyền lợi cho người cha. Cụ thể, trong trường hợp người vợ sinh con thứ hai, lao động nam sẽ được nghỉ làm việc lên đến 10 ngày làm việc để chăm sóc vợ con mà vẫn được bảo đảm quyền lợi thai sản theo quy định. Đây là nguồn động viên thiết thực giúp các ông bố có thêm thời gian đồng hành cùng gia đình trong giai đoạn khó khăn nhất.
Gói giải pháp đồng bộ thúc đẩy và duy trì mức sinh thay thế. Quy định kéo dài thời gian nghỉ thai sản nằm trong một hệ sinh thái các biện pháp đòn bẩy tài chính và xã hội được thiết kế đồng bộ tại Điều 14 Luật Dân số năm 2025 nhằm khuyến khích người dân sinh đủ hai con, bao gồm:
- Cấp ngân sách hỗ trợ tài chính khi sinh con cho đối tượng phụ nữ thuộc các dân tộc thiểu số rất ít người.
- Hỗ trợ kinh phí cho phụ nữ sinh con tại các tỉnh, thành phố đang có chỉ số sinh nằm dưới mức sinh thay thế.
- Thưởng, hỗ trợ tài chính đặc biệt cho phụ nữ thực hiện sinh đủ 02 con trước khi chạm mốc 35 tuổi.
- Áp dụng chính sách ưu tiên hàng đầu cho các gia đình có từ 02 con đẻ trở lên trong việc tiếp cận, mua, thuê mua hoặc thuê hệ thống nhà ở xã hội do Nhà nước điều tiết.
Trách nhiệm thực thi của các cơ quan và doanh nghiệp. Luật Dân số năm 2025 đi vào cuộc sống đặt ra yêu cầu cấp bách cho các doanh nghiệp, tổ chức và cơ quan bảo hiểm xã hội tại địa phương. Các đơn vị sử dụng lao động cần lập tức điều chỉnh quy trình quản lý nhân sự, rà soát hồ sơ thai sản phát sinh và phối hợp chặt chẽ với cơ quan bảo hiểm xã hội để chi trả đúng, đủ chế độ lương, trợ cấp thai sản trong tháng tăng thêm cho lao động nữ. Việc thực thi nghiêm túc chính sách này là trách nhiệm pháp lý bắt buộc, góp phần bảo vệ nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy sự phát triển bền vững của Thành phố./.
Tác giả: Ngọc Phụng
