Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số đã và đang tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Truyền thông số không chỉ làm thay đổi cách thức tiếp nhận thông tin của người dân mà còn mở ra những phương thức mới trong công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Với sự phát triển nhanh chóng của Internet, mạng xã hội và các nền tảng số, việc đưa pháp luật đến gần hơn với người dân trở nên thuận lợi, nhanh chóng và hiệu quả hơn so với các hình thức tuyên truyền truyền thống.
Tuyên truyền pháp luật qua truyền thông số không chỉ góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật mà còn tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin pháp luật mọi lúc, mọi nơi. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, hoạt động này cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức như tình trạng thông tin sai lệch, tin giả, sự cạnh tranh về thông tin trên không gian mạng và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nội dung truyền thông.
Xuất phát từ thực tiễn đó, việc đánh giá hiệu quả của công tác tuyên truyền pháp luật qua truyền thông số có ý nghĩa quan trọng nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng phổ biến, giáo dục pháp luật trong giai đoạn hiện nay.
- Truyền thông số đóng vai trò quan trọng trong công tác tuyên truyền pháp luật, là hình thức truyền tải thông tin thông qua các nền tảng công nghệ số như cổng thông tin điện tử, báo điện tử, mạng xã hội, ứng dụng di động, nền tảng video trực tuyến và các hệ thống tương tác trực tuyến khác.
So với phương thức tuyên truyền truyền thống, truyền thông số có nhiều ưu điểm nổi bật:
Thứ nhất, phạm vi tiếp cận rộng, không bị giới hạn bởi không gian và thời gian. Người dân có thể tiếp cận thông tin pháp luật bất cứ lúc nào thông qua điện thoại thông minh, máy tính hoặc các thiết bị kết nối Internet.
Thứ hai, tốc độ truyền tải thông tin nhanh. Những văn bản quy phạm pháp luật mới ban hành có thể được phổ biến ngay sau khi công bố, giúp người dân và doanh nghiệp kịp thời cập nhật các quy định mới.
Thứ ba, nội dung truyền thông ngày càng đa dạng. Ngoài văn bản, thông tin pháp luật còn được truyền tải dưới dạng video, infographic, podcast, hình ảnh, hoạt hình, livestream hoặc hỏi đáp trực tuyến, giúp người dân dễ hiểu và dễ ghi nhớ hơn.
Thứ tư, tăng tính tương tác giữa cơ quan nhà nước và người dân. Người dân có thể đặt câu hỏi, phản ánh vướng mắc, trao đổi trực tiếp với cơ quan chức năng thông qua các nền tảng số, góp phần nâng cao hiệu quả giải đáp pháp luật.
Những ưu điểm trên đã tạo điều kiện để truyền thông số trở thành công cụ quan trọng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở nước ta hiện nay.
- Trong những năm gần đây, các bộ, ngành, địa phương đã tích cực ứng dụng công nghệ số vào hoạt động tuyên truyền pháp luật và đạt được nhiều kết quả tích cực. Trước hết, mức độ tiếp cận thông tin pháp luật của người dân ngày càng được nâng cao. Hầu hết các cơ quan nhà nước đều xây dựng cổng thông tin điện tử, fanpage, kênh YouTube hoặc tài khoản trên các nền tảng mạng xã hội để cập nhật thông tin pháp luật. Nhiều chuyên mục hỏi đáp pháp luật trực tuyến đã thu hút đông đảo người dân theo dõi.
Bên cạnh đó, hình thức tuyên truyền ngày càng phong phú. Thay vì chỉ phổ biến văn bản pháp luật khô khan, nhiều đơn vị đã xây dựng video ngắn, đồ họa trực quan, tình huống pháp luật thực tế và các sản phẩm truyền thông sáng tạo, giúp người xem dễ tiếp cận và ghi nhớ nội dung. Truyền thông số cũng góp phần nâng cao nhận thức pháp luật trong cộng đồng. Thông qua việc tiếp cận thường xuyên với các nội dung pháp luật trên môi trường mạng, người dân hiểu rõ hơn quyền, nghĩa vụ của mình, từ đó hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật.
Đối với doanh nghiệp, việc tiếp cận nhanh các chính sách mới giúp giảm chi phí tìm kiếm thông tin, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh và hạn chế các rủi ro pháp lý. Đặc biệt, trong bối cảnh thiên tai, dịch bệnh hoặc các tình huống khẩn cấp, truyền thông số đã phát huy hiệu quả rất lớn trong việc phổ biến nhanh chóng các quy định pháp luật, hướng dẫn của cơ quan nhà nước đến đông đảo người dân. Như vậy, tuyên truyền pháp luật qua truyền thông số có những điểm nổi bật là:
Thứ nhất, truyền thông số giúp mở rộng phạm vi tiếp cận thông tin pháp luật. Chỉ cần có điện thoại thông minh hoặc máy tính kết nối internet, người dân ở mọi vùng miền đều có thể tiếp cận các nội dung pháp luật mọi lúc, mọi nơi. Điều này góp phần thu hẹp khoảng cách giữa cơ quan quản lý nhà nước với người dân, đặc biệt tại các khu vực vùng sâu, vùng xa.
Thứ hai, tốc độ truyền tải thông tin nhanh chóng là ưu điểm nổi bật của truyền thông số. Khi có các văn bản pháp luật mới hoặc những quy định cần triển khai khẩn cấp, cơ quan chức năng có thể ngay lập tức đăng tải trên các nền tảng trực tuyến để người dân nắm bắt kịp thời. Điều này giúp hạn chế tình trạng thiếu thông tin hoặc hiểu sai quy định của pháp luật.
Thứ ba, truyền thông số tạo điều kiện tăng cường tính tương tác giữa cơ quan quản lý và người dân. Thông qua bình luận, tin nhắn, các buổi livestream hoặc diễn đàn trực tuyến, người dân có thể đặt câu hỏi, phản ánh khó khăn và nhận được giải đáp từ cơ quan có thẩm quyền. Hình thức tương tác này góp phần nâng cao tính minh bạch, tạo niềm tin của người dân đối với hoạt động quản lý nhà nước.
Thứ tư, chi phí tuyên truyền được tiết kiệm đáng kể. So với việc tổ chức nhiều hội nghị hoặc in ấn tài liệu, việc đăng tải thông tin trên các nền tảng số vừa tiết kiệm kinh phí vừa có thể tiếp cận số lượng người xem rất lớn. Một video hoặc bài viết có thể được chia sẻ hàng nghìn lần chỉ trong thời gian ngắn, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ.
Ngoài ra, truyền thông số còn giúp đa dạng hóa hình thức tuyên truyền. Thay vì chỉ phổ biến văn bản, các cơ quan có thể xây dựng video, podcast, đồ họa thông tin, trò chơi tìm hiểu pháp luật hoặc các cuộc thi trực tuyến nhằm tạo hứng thú cho người tham gia. Điều này đặc biệt phù hợp với thế hệ trẻ, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chatbot và hệ thống tư vấn trực tuyến bước đầu đã hỗ trợ giải đáp các câu hỏi pháp luật phổ biến, góp phần giảm áp lực cho cơ quan quản lý và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.
- Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, tuyên truyền pháp luật qua truyền thông số vẫn còn tồn tại một số hạn chế, như:
Một là, thông tin pháp luật trên không gian mạng rất phong phú nhưng chưa được kiểm chứng đồng đều. Nhiều trang mạng, cá nhân đăng tải nội dung pháp luật thiếu chính xác, thậm chí xuyên tạc quy định của pháp luật, gây hiểu nhầm trong xã hội.
Hai là, nhiều nội dung tuyên truyền vẫn còn nặng về việc trích dẫn quy định pháp luật, thiếu tính trực quan và chưa phù hợp với từng nhóm đối tượng. Người dân, đặc biệt là thanh niên, thường quan tâm đến các sản phẩm ngắn gọn, sinh động, trong khi nhiều bài tuyên truyền vẫn mang tính học thuật, khó tiếp cận.
Ba là, đội ngũ làm công tác tuyên truyền pháp luật chưa được đào tạo đồng đều về kỹ năng truyền thông số, sản xuất nội dung số và quản trị mạng xã hội. Điều này ảnh hưởng đến khả năng lan tỏa thông tin chính thống.
Bốn là, khoảng cách số giữa các vùng miền vẫn còn tồn tại. Một bộ phận người dân ở vùng sâu, vùng xa hoặc người cao tuổi còn hạn chế trong việc tiếp cận Internet và sử dụng các nền tảng số.
Năm là, việc đo lường hiệu quả tuyên truyền chưa thực sự toàn diện. Nhiều cơ quan mới dừng lại ở việc thống kê lượt xem, lượt chia sẻ mà chưa đánh giá được mức độ thay đổi nhận thức và hành vi chấp hành pháp luật của người dân.
- Để phát huy hiệu quả của truyền thông số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.
Thứ nhất, đổi mới nội dung tuyên truyền theo hướng dễ hiểu, dễ nhớ và dễ áp dụng. Muốn người dân hiểu và chấp hành pháp luật thì trước hết nội dung tuyên truyền phải gần gũi với cuộc sống. Các quy định pháp luật cần được chuyển tải bằng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, hạn chế tối đa thuật ngữ chuyên môn phức tạp.
Bên cạnh đó, nên xây dựng các tình huống thực tế, các câu chuyện pháp luật, video ngắn, đồ họa thông tin (infographic), phim hoạt hình hoặc các bộ câu hỏi trắc nghiệm để người dân dễ tiếp thu và ghi nhớ. Đối với từng nhóm đối tượng khác nhau cần có nội dung phù hợp. Chẳng hạn, học sinh và sinh viên nên được tiếp cận bằng video hoạt hình, trò chơi trực tuyến hoặc các cuộc thi tìm hiểu pháp luật trên nền tảng số; người lao động cần những nội dung liên quan đến bảo hiểm xã hội, hợp đồng lao động, an toàn lao động; doanh nghiệp cần cập nhật các quy định về đầu tư, thuế, chuyển đổi số và thương mại điện tử.
Thứ hai, tăng cường ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.
Việc ứng dụng công nghệ hiện đại sẽ góp phần nâng cao chất lượng tuyên truyền pháp luật. Các cơ quan nhà nước cần xây dựng chatbot tư vấn pháp luật hoạt động 24/7, hỗ trợ người dân tra cứu nhanh các quy định pháp luật cơ bản. Đồng thời, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để cá nhân hóa nội dung tuyên truyền theo nhu cầu của từng đối tượng.
Ngoài ra, cần phát triển ứng dụng di động tích hợp cơ sở dữ liệu pháp luật, hỏi đáp trực tuyến, thông báo văn bản mới và cung cấp các khóa học pháp luật trực tuyến miễn phí.
Thứ ba, phát huy hiệu quả của các nền tảng mạng xã hội. Hiện nay, mạng xã hội là kênh tiếp cận thông tin phổ biến nhất của người dân, đặc biệt là giới trẻ. Vì vậy, các cơ quan quản lý cần chủ động xây dựng các trang truyền thông chính thống trên các nền tảng số, thường xuyên cập nhật thông tin chính xác, kịp thời.
Nội dung đăng tải cần ngắn gọn, trực quan, sử dụng hình ảnh, video, infographic, livestream hoặc podcast để tăng sức hấp dẫn. Đồng thời, cần tăng cường tương tác với người dân thông qua trả lời bình luận, giải đáp câu hỏi trực tuyến và tổ chức các chương trình giao lưu với chuyên gia pháp luật.
Thứ tư, nâng cao chất lượng đội ngũ làm công tác tuyên truyền. Con người vẫn là yếu tố quyết định hiệu quả truyền thông. Do đó, cần thường xuyên tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng truyền thông số, thiết kế đồ họa, sản xuất video, kỹ năng viết nội dung số, phân tích dữ liệu truyền thông và quản trị mạng xã hội cho đội ngũ cán bộ làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Bên cạnh đó, cần khuyến khích sự tham gia của các chuyên gia truyền thông, luật sư, giảng viên, nhà báo và những người có ảnh hưởng tích cực trên mạng xã hội trong việc lan tỏa kiến thức pháp luật đến cộng đồng.
Thứ năm, đẩy mạnh phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức. Công tác tuyên truyền pháp luật sẽ đạt hiệu quả cao hơn khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan báo chí, tổ chức chính trị - xã hội, trường học, doanh nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp.
Mỗi đơn vị cần phát huy thế mạnh của mình trong việc xây dựng nội dung, tổ chức các chiến dịch truyền thông và chia sẻ nguồn lực để nâng cao hiệu quả tuyên truyền. Đồng thời, cần huy động sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là đoàn viên thanh niên, sinh viên, giáo viên và các tổ chức xã hội trong việc lan tỏa các giá trị của pháp luật trên không gian mạng.
Thứ sáu, tăng cường đấu tranh với thông tin sai lệch về pháp luật. Một trong những thách thức lớn hiện nay là sự xuất hiện ngày càng nhiều thông tin giả, thông tin xuyên tạc pháp luật trên internet.
Các cơ quan chức năng cần chủ động theo dõi, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi đưa tin sai sự thật. Đồng thời, phải nhanh chóng cung cấp thông tin chính thống, chính xác và dễ tiếp cận để định hướng dư luận. Việc nâng cao kỹ năng nhận diện thông tin giả cho người dân cũng là giải pháp quan trọng nhằm xây dựng môi trường truyền thông số lành mạnh.
Thứ bảy, cần xây dựng các tiêu chí đánh giá hiệu quả truyền thông pháp luật dựa trên mức độ tiếp cận, mức độ tương tác, sự thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi chấp hành pháp luật của người dân thay vì chỉ dựa trên số lượng tin, bài được đăng tải.
Tóm lại, trong thời đại chuyển đổi số, truyền thông số đã trở thành một công cụ quan trọng, góp phần đổi mới mạnh mẽ công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật. Với ưu thế về tốc độ, phạm vi tiếp cận, tính tương tác và khả năng truyền tải đa phương tiện, truyền thông số giúp đưa pháp luật đến gần hơn với mọi tầng lớp nhân dân, nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật trong toàn xã hội.
Tuy nhiên, để phát huy tối đa hiệu quả của hình thức tuyên truyền này, cần tiếp tục đổi mới nội dung, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, tăng cường kiểm chứng thông tin và xây dựng môi trường truyền thông lành mạnh, an toàn. Chỉ khi kết hợp hài hòa giữa công nghệ hiện đại với nội dung pháp luật chính xác, gần gũi và dễ tiếp cận thì công tác tuyên truyền pháp luật mới thực sự đáp ứng yêu cầu của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, chuyển đổi số quốc gia và phát triển xã hội trong giai đoạn hiện nay.
Tác giả: Việt Phương
