Ngày 09/07/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 267/2026/NĐ-CP . Văn bản quy phạm pháp luật này quy định chi tiết việc áp dụng các hình thức kỷ luật và trách nhiệm bồi thường thiệt hại vật chất đối với hành vi gây lãng phí. Nhằm tăng cường tinh thần trách nhiệm, siết chặt kỷ luật kỷ cương hành chính và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về quản lý công sản, cũng như các hành vi sai phạm trong khâu tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí tại các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước.
Phân định rõ đối tượng chịu chế tài kỷ luật và nghĩa vụ bồi hoàn. Nghị định số 267/2026/NĐ-CP xác định cụ thể 03 nhóm đối tượng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật khi xảy ra các sai phạm về lãng phí công sản:
- Nhóm lãnh đạo quản lý và người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị để xảy ra các hành vi gây lãng phí tại cơ quan, doanh nghiệp hoặc lĩnh vực thuộc thẩm quyền được giao trực tiếp quản lý, phụ trách.
- Nhóm thực thi công vụ và cán bộ, công chức, viên chức có hành vi trực tiếp gây lãng phí hoặc có hành vi vi phạm trong khâu tổ chức triển khai các kế hoạch phòng, chống lãng phí.
- Nhóm chịu trách nhiệm vật chất và cá nhân thực hiện hành vi gây lãng phí dẫn đến thất thoát, tổn hại tài sản công là đối tượng bắt buộc phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại tài chính theo quy định.
Quy định kỷ luật đối với người đứng đầu khi buông lỏng quản lý. Đối với đội ngũ lãnh đạo, nếu thiếu trách nhiệm, buông lỏng công tác kiểm tra, giám sát để xảy ra sai phạm lãng phí tại đơn vị mình phụ trách, hình thức kỷ luật hành chính sẽ được định khung căn cứ theo mức độ nghiêm trọng của bản án hình sự áp dụng đối với kẻ trực tiếp vi phạm:
- Áp dụng hình thức Khiển trách và trong trường hợp hành vi lãng phí tại cơ quan dẫn đến việc đối tượng vi phạm bị xử lý hình sự bằng hình thức phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù với thời hạn đến 03 năm.
- Áp dụng hình thức Cảnh cáo và trong trường hợp hành vi lãng phí nghiêm trọng dẫn đến việc đối tượng vi phạm bị phạt tù từ trên 03 năm đến 07 năm.
- Áp dụng hình thức Cách chức và khung chế tài cao nhất áp dụng đối với lãnh đạo khi lãng phí tại đơn vị gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, khiến kẻ vi phạm trực tiếp bị phạt tù từ trên 07 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.
Khung kỷ luật từ Khiển trách đến Buộc thôi việc đối với công chức, viên chức. Đối với cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp có hành vi gây lãng phí, Nghị định thiết lập thang đo kỷ luật nghiêm khắc gắn liền với định lượng giá trị thiệt hại vật chất:
- Hình thức Khiển trách và áp dụng cho các trường hợp vi phạm lần đầu, gây thất thoát tài sản có giá trị từ 02 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng; hoặc vi phạm lần đầu gây thiệt hại từ 50 triệu đến 75 triệu đồng nhưng có tình tiết giảm nhẹ; hoặc thực hiện hành vi không ban hành, chậm ban hành, sửa đổi văn bản quy phạm về định mức, chế độ tiêu chuẩn gây lãng phí.
- Hình thức Cảnh cáo và áp dụng đối với cá nhân có hành vi vi phạm lần đầu gây thiệt hại từ 50 triệu đồng đến 75 triệu đồng; hoặc trường hợp đã bị khiển trách trước đó nhưng vẫn tái phạm (chưa đến mức xử lý hình sự).
- Hình thức Cách chức (đối với cán bộ giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý) và áp dụng khi người quản lý tái phạm sau khi đã bị xử lý bằng hình thức Cảnh cáo; hoặc có hành vi gây lãng phí lần đầu gây thiệt hại lớn trên 75 triệu đồng nhưng thuộc diện được giảm nhẹ, người vi phạm có thái độ thành khẩn tiếp thu, tự giác khắc phục hậu quả.
- Hình thức Buộc thôi việc và áp dụng chế tài nghiêm khắc nhất tước bỏ tư cách công chức đối với cá nhân đã bị cách chức hoặc cảnh cáo mà tiếp tục tái phạm; hoặc cá nhân có hành vi vi phạm lần đầu gây thiệt hại đặc biệt lớn trên 75 triệu đồng nhưng không có thái độ tiếp thu, cố tình né tránh sửa chữa, không chủ động khắc phục hậu quả và có tình tiết tăng nặng theo quy định.
Chế tài nghiêm khắc đối với hành vi cản trở thanh tra và không bảo vệ người đấu tranh. Bên cạnh các sai phạm về tài chính, Nghị định dành riêng một chương mục để định khung kỷ luật đối với các hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện phòng, chống lãng phí:.
- Kỷ luật Khiển trách (đối với vi phạm lần đầu) và áp dụng đối với cán bộ, công chức có hành vi cản trở hoặc thiếu tinh thần trách nhiệm trong quá trình thanh tra, kiểm tra, kiểm toán công tác tiết kiệm của cơ quan thẩm quyền; hoặc cản trở, trì hoãn việc xác minh, giải quyết và thi hành các quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo về lãng phí.
- Kỷ luật Cảnh cáo và áp dụng đối với cá nhân tái phạm các hành vi cản trở nêu trên sau khi đã bị khiển trách. Đặc biệt, hình thức Cảnh cáo sẽ được áp dụng ngay đối với hành vi vi phạm quy định trong công tác bảo vệ an toàn cho người đứng ra đấu tranh chống lãng phí và người thân của họ.
Nguyên tắc liên thông đồng bộ giữa Kỷ luật Đảng và Kỷ luật Hành chính. Để bảo đảm tính thống nhất và nghiêm minh của hệ thống chính trị, Nghị định số 267/2026/NĐ-CP vạch rõ quy trình phối hợp xử lý:
- Trường hợp cán bộ, công chức, viên chức đã có quyết định xử lý kỷ luật về mặt Đảng thì hình thức kỷ luật hành chính phải được ban hành đồng bộ theo đúng các nguyên tắc liên thông quy định tại các Nghị định xử lý kỷ luật cán bộ chuyên ngành.
- Trường hợp chưa có quyết định kỷ luật về mặt Đảng, cấp có thẩm quyền xử lý kỷ luật hành chính có trách nhiệm chỉ đạo cơ quan tham mưu về công tác cán bộ bám sát các điều khoản tại Nghị định này để lập hội đồng, tiến hành các bước xử lý kỷ luật kịp thời, đúng người, đúng sai phạm.
Nghị định số 267/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành đồng bộ, tạo thước đo pháp lý cứng rắn buộc mỗi cán bộ, công chức, đặc biệt là người đứng đầu các cơ quan, đơn vị trên địa bàn Thành phố phải nâng cao tinh thần thượng tôn pháp luật. Việc quản lý chặt chẽ chi tiêu, minh bạch hóa công sản và bảo vệ người đấu tranh không chỉ là nghĩa vụ công vụ, mà còn là giải pháp then chốt để xây dựng bộ máy hành chính trong sạch, vững mạnh và phục vụ nhân dân hiệu quả./.
Tác giả: Ngọc Phụng
