Ngày 10/11/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2168/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Hỗ trợ trẻ em khuyết tật tiếp cận các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc, giáo dục giai đoạn 2026-2030.
Tại Quyết định đề ra mục tiêu nhằm bảo đảm trẻ em khuyết tật được thực hiện đầy đủ các quyền, tiếp cận và sử dụng công bằng, hiệu quả các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, sàng lọc, phát hiện, can thiệp sớm, phục hồi chức năng, giáo dục, an sinh xã hội và công nghệ, thiết bị hỗ trợ; ưu tiên hỗ trợ trẻ em khuyết tật thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, trẻ em khuyết tật là người dân tộc thiểu số và trẻ em khuyết tật sinh sống tại miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; xóa bỏ các rào cản xã hội, giảm kỳ thị, phân biệt đối xử và phát triển tối đa tiềm năng của trẻ em khuyết tật để hòa nhập cộng đồng bền vững.
Tại Quyết định cũng đề ra các chỉ tiêu cụ thể đến năm 2030 như sau:
(i) Bảo đảm trẻ em khuyết tật được tiếp cận và sử dụng các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc, giáo dục, phúc lợi xã hội
- Ít nhất 80% trẻ em từ sơ sinh đến 6 tuổi được sàng lọc, phát hiện sớm khuyết tật bẩm sinh, rối loạn phát triển và được can thiệp sớm các dạng khuyết tật.
- 90% trẻ em khuyết tật được đánh giá, lập kế hoạch hỗ trợ can thiệp khi có nhu cầu và kết nối các dịch vụ hỗ trợ can thiệp phù hợp;
- 90% trẻ em khuyết tật ở độ tuổi mầm non và giáo dục phổ thông được tiếp cận giáo dục phù hợp; 100% trẻ em khuyết tật học hòa nhập được xây dựng, thực hiện và theo dõi, đánh giá kế hoạch giáo dục cá nhân (IEP) theo quy định;
- 100% trẻ em khuyết tật bị xâm hại, bạo lực, bóc lột, bỏ rơi khi được phát hiện được hỗ trợ, can thiệp kịp thời, phù hợp;
- 100% trẻ em khuyết tật có đủ điều kiện theo quy định pháp luật được hưởng trợ cấp xã hội, bảo hiểm y tế;
- 50% các công trình công cộng, cơ sở trợ giúp xã hội, trường học và cơ sở y tế hiện hữu được cải tạo, nâng cấp các hạng mục thiết yếu bảo đảm điều kiện tiếp cận cho trẻ em khuyết tật.
(ii) Truyền thông, nâng cao nhận thức xã hội, giảm kỳ thị đối với trẻ em khuyết tật và hỗ trợ bảo đảm quyền tham gia, hòa nhập cộng đồng
- Trên 90% cha mẹ, người chăm sóc trẻ em khuyết tật, cán bộ chính quyền các cấp, các tổ chức xã hội, tổ chức của người khuyết tật được cung cấp các kiến thức, kỹ năng nhằm hỗ trợ trẻ em khuyết tật tiếp cận và sử dụng hiệu quả các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em, hỗ trợ hòa nhập cộng đồng và giảm kỳ thị, phân biệt đối xử đối với trẻ em khuyết tật;
- 100% tỉnh, thành phố thực hiện tham vấn ý kiến trẻ em khuyết tật đối với các chính sách, chương trình liên quan đến trẻ em khuyết tật.
(iii) Nâng cao năng lực cán bộ và hiệu quả quản lý nhà nước về cung cấp dịch vụ bảo vệ, chăm sóc, giáo dục cho trẻ em khuyết tật
- Trên 90% cán bộ tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cơ sở giáo dục, các tổ chức xã hội cung cấp dịch vụ liên quan đến trẻ em khuyết tật, cộng tác viên làm công tác trợ giúp trẻ em khuyết tật được tập huấn nâng cao năng lực về hỗ trợ trẻ em khuyết tật tiếp cận các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em;
- 90% các tỉnh, thành phố thiết lập và triển khai quản lý trường hợp, thiết lập mạng lưới dịch vụ và điều phối dịch vụ liên ngành hỗ trợ trẻ em khuyết tật, thí điểm các mô hình chăm sóc trẻ em khuyết tật;
- 100% các tỉnh, thành phố đưa vào vận hành hệ thống Cơ sở dữ liệu quản lý trẻ em có phân hệ về trẻ em khuyết tật.
Tại Quyết định quy định các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu như sau:
(1) Hoàn thiện quy định pháp luật và các cơ chế, chính sách, hướng dẫn về hỗ trợ trẻ em khuyết tật tiếp cận các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc và giáo dục
- Nghiên cứu, rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật có liên quan đến trẻ em khuyết tật bảo đảm phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và các điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.
- Rà soát, xây dựng, hoàn thiện các hướng dẫn chuyên môn về dịch vụ bảo vệ, chăm sóc, giáo dục, an sinh xã hội cho trẻ em khuyết tật; quy trình sàng lọc, phát hiện sớm, can thiệp sớm, đánh giá, theo dõi và chuyển cấp hỗ trợ cho trẻ em khuyết tật; hoàn thiện cơ chế điều phối liên nhanh và hướng dẫn hoạt động của các cơ sở cung cấp dịch vụ cho trẻ em khuyết tật tại các cấp.
- Hướng dẫn thực hiện các dịch vụ hỗ trợ trẻ em khuyết tật, bao gồm dịch vụ sàng lọc, can thiệp sớm, phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, quản lý trường hợp, dịch vụ giáo dục hòa nhập và chuyên biệt, trị liệu tâm lý, công nghệ hỗ trợ, chăm sóc ban ngày.
(2) Hỗ trợ trẻ em khuyết tật được tiếp cận và sử dụng các dịch vụ bảo vệ, chăm sóc, giáo dục phù hợp theo nhu cầu
(i) Bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng cho trẻ em khuyết tật
- Xây dựng và ban hành quy trình phối hợp liên ngành về phát hiện, tiếp nhận thông tin, can thiệp và xử lý khẩn cấp các trường hợp trẻ em khuyết tật bị bạo lực, xâm hại, sao nhãng hoặc kỳ thị. Tích hợp và bảo mật hệ thống tiếp nhận thông tin phản ánh qua Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em (số 111) và đường dây nóng của các địa phương; cung cấp dịch vụ trị liệu tâm lý khẩn cấp, chăm sóc thay thế dựa vào gia đình và trợ giúp pháp lý miễn phí.
- Triển khai các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, sàng lọc trước sinh; trẻ em từ sơ sinh đến 6 tuổi được sàng lọc, phát hiện sớm khuyết tật bẩm sinh, rối loạn phát triển và được can thiệp sớm các dạng khuyết tật, phục hồi chức năng: quản lý sức khỏe bằng hồ sơ điện tử; kiện toàn phục hồi chức năng đa ngành.
- Mở rộng diện bao phủ các chính sách trợ cấp xã hội, bảo hiểm y tế, hỗ trợ sinh kế; ưu tiên đặc biệt nhóm trẻ em khuyết tật nặng, đặc biệt nặng, trẻ em thuộc hộ nghèo, cận nghèo, miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Từng bước mở rộng danh mục chi trả bảo hiểm y tế đối với dịch vụ phục hồi chức năng và thiết bị trợ giúp thiết yếu cho trẻ em khuyết tật.
- Phát triển mạng lưới can thiệp sớm gắn với y tế cơ sở; chuẩn hóa quy trình sàng lọc các dạng khuyết tật; đơn giản hóa quy trình xác định mức độ khuyết tật tại cơ sở.
(ii) Giáo dục hòa nhập và đào tạo kỹ năng
- Thực hiện giáo dục hòa nhập công bằng, chất lượng, cá nhân hóa theo kế hoạch giáo dục cá nhân; phát triển giáo dục bán hòa nhập và chuyên biệt để hỗ trợ giáo dục hòa nhập; đầu tư cơ sở vật chất, học liệu đặc thù và công nghệ trợ giúp.
- Tập huấn, nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo, nhân viên hỗ trợ giáo dục đặc biệt; tăng cường cơ chế phối hợp bốn bên (Nhà trường - Gia đình - Y tế - Cộng đồng) trong giáo dục hướng nghiệp, đào tạo kỹ năng sống, kỹ năng nghề và hỗ trợ chuyển tiếp phù hợp với độ tuổi của trẻ.
- Khuyến khích và tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân tham gia thành lập các cơ sở giáo dục, chăm sóc ban ngày, hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập cho người khuyết tật trong đó có trẻ em khuyết tật theo quy định pháp luật.
(iii) Tiếp cận hạ tầng, văn hóa, thể thao và hòa nhập cộng đồng
- Rà soát, lồng ghép tiêu chuẩn tiếp cận của trẻ em khuyết tật vào quy hoạch, thiết kế và xây dựng, cải tạo hệ thống hạ tầng giao thông, công trình công cộng, cơ sở y tế, giáo dục và khu vui chơi;
- Tạo điều kiện bình đẳng để trẻ em khuyết tật tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, giải trí và bày tỏ ý kiến về các vấn đề liên quan tại gia đình, nhà trường, cộng đồng.
(iv) Thí điểm và nhân rộng các mô hình hỗ trợ dựa vào cộng đồng như mô hình chăm sóc ban ngày và chăm sóc thay thế dựa vào cộng đồng; mô hình phát hiện sớm, đánh giá nhu cầu toàn diện và lập kế hoạch can thiệp cá nhân đối với các dạng khuyết tật đặc thù; mô hình hỗ trợ giáo dục hòa nhập và chuyển tiếp.
(3) Truyền thông, nâng cao nhận thức xã hội về hỗ trợ trẻ em khuyết tật tiếp cận dịch vụ bảo vệ, chăm sóc, giáo dục và giảm kỳ thị, phân biệt đối xử
- Triển khai các hình thức truyền thông trên môi trường số phù hợp với điều kiện tiếp cận của từng địa phương, vùng miền; kết hợp, lồng ghép với tổ chức các chiến dịch truyền thông; truyền thông trực tiếp qua các đoàn thể, tổ chức chính trị - xã hội, đội ngũ nhân viên công tác xã hội, người làm công tác trẻ em tại cộng đồng và truyền thông qua các phương tiện thông tin đại chúng.
- Thiết kế các sản phẩm truyền thông đa phương tiện, đa dạng hóa định dạng, phù hợp với từng dạng khuyết tật khác nhau (nghe, nhìn, vận động, tỉnh thần...); phát triển các sản phẩm, thông tin truyền thông thân thiện (chữ nổi Braille, ngôn ngữ ký hiệu) hỗ trợ hòa nhập.
- Tổ chức định kỳ các diễn đàn, hội nghị tham vấn để bảo đảm trẻ em khuyết tật được trực tiếp lên tiếng và tham gia trong quá trình xây dựng các chính sách liên quan đến trẻ em.
- Tăng cường hợp tác với các tổ chức xã hội, tổ chức của người khuyết tật quốc tế; huy động nguồn lực tài chính, kỹ thuật hỗ trợ cho trẻ em khuyết tật.
(4) Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và các giải pháp đổi mới sáng tạo trong quản lý, cung cấp dịch vụ bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em khuyết tật
- Cập nhật, hoàn thiện bộ chỉ số thống kê về trẻ em khuyết tật và phân hệ trẻ em khuyết tật của Cơ sở dữ liệu quản lý trẻ em; vận hành, cập nhật, kết nối và chia sẻ với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu liên quan khác.
- Phát triển và cung cấp các sản phẩm công nghệ trợ giúp trẻ em khuyết tật đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế hoặc tiêu chuẩn quốc gia của Việt Nam; hỗ trợ trẻ em khuyết tật tiếp cận các thiết bị, công nghệ hỗ trợ phù hợp trong học tập, giao tiếp và phát triển kỹ năng.
- Khuyến khích các doanh nghiệp, tổ chức khoa học công nghệ, cơ sở giáo dục và y tế nghiên cứu, sáng tạo và chuyển giao công nghệ trợ giúp, thiết bị học tập thông minh, phần mềm giao tiếp và phục hồi chức năng.
(5) Củng cố, nâng cao năng lực cán bộ làm công tác hỗ trợ trẻ em khuyết tật
- Củng cố đội ngũ cán bộ làm công tác bảo vệ trẻ em tại các cấp bảo đảm đủ số lượng, năng lực đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ trẻ em khuyết tật.
- Đơn giản hóa thủ tục hành chính; nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở về quy trình xác nhận khuyết tật; hỗ trợ trẻ em khuyết tật tiếp cận chính sách hỗ trợ.
- Tổ chức đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý, chính quyền các cấp, nhân viên y tế, giáo viên, cộng tác viên công tác xã hội, người cung cấp dịch vụ cho trẻ em khuyết tật và các tổ chức xã hội về kiến thức, kỹ năng hỗ trợ trẻ em khuyết tật tiếp cận dịch vụ và thúc đẩy hòa nhập cộng đồng, kỹ năng phát hiện sớm, đánh giá phát triển, lập kế hoạch giáo dục cá nhân, ứng dụng công nghệ hỗ trợ và quy trình kết nối dịch vụ chăm sóc, giáo dục trẻ em khuyết tật./.
Tác giả: Ngọc Đang
