Hiệu lực quản lý nhà nước và trật tự an toàn xã hội chỉ được bảo đảm vững chắc khi kỷ cương pháp luật được thực thi nghiêm minh. Trong bộ máy hành chính, công tác xử lý vi phạm hành chính (XLVPHC) đóng vai trò là công cụ cưỡng chế trực tiếp, bước đầu ngăn chặn các hành vi xâm phạm lợi ích công cộng -Luật số 88/2025/QH15-. Trước bối cảnh các đạo luật sửa đổi mới chính thức đi vào cuộc sống, việc tái cấu trúc quy trình vận hành và ứng dụng công nghệ số không còn là giải pháp tình thế, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để nâng cao năng lực quản trị quốc gia.
- Định hình tư duy quản lý từ những bước ngoặt thể chế mới. Nhìn lại tiến trình hoàn thiện thể chế pháp lý, các quy định về XLVPHC liên tục được cập nhật nhằm bắt kịp hơi thở của đời sống kinh tế - xã hội. Việc hợp nhất tinh thần của Luật năm 2012, các nội dung sửa đổi năm 2020 và các quy định cải cách mạnh mẽ của năm 2025 đã tạo nên một chỉnh thể pháp lý đồng bộ [Luật số 88/2025/QH15]. Đây chính là nền tảng để chuyển đổi mô hình quản lý từ xử lý tình huống sang chủ động phòng ngừa và kiểm soát rủi ro. Những định hướng chiến lược mang tính đột phá bao gồm:
- Phân định rõ ràng thẩm quyền, giảm tải áp lực hồ sơ giấy thông qua việc mở rộng các trường hợp xử lý nhanh, cắt giảm tối đa các thủ tục trung gian không cần thiết.
+ Tạo lập cơ sở pháp lý vững chắc cho các phương thức kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm gián tiếp, bảo đảm tính xác thực và bảo mật thông tin trong không gian số.
+ Thiết lập các ranh giới pháp lý chặt chẽ để người thi hành công vụ không lạm quyền, đồng thời chuẩn hóa quy trình khiếu nại, giải trình của đối tượng bị tác động.
+ Sự thay đổi căn bản về mặt thể chế tạo ra một môi trường làm việc an toàn, minh bạch cho đội ngũ công chức. Khi các quy định được thiết kế rõ ràng, rõ người, rõ việc, những rào cản về tâm lý e ngại sai sót sẽ được gỡ bỏ, thúc đẩy tinh thần chủ động trong thực thi nhiệm vụ.
- Những thách thức phát sinh trong giai đoạn chuyển giao. Mặc dù hành lang pháp lý đã được khai thông, song thực tiễn vận hành bộ máy vận hành vẫn đang phải đối mặt với những bài toán kiểm tra năng lực quy mô lớn:
+ Tốc độ tiếp cận và năng lực hấp thu các điểm mới của luật chưa đồng đều giữa các tầng nấc hành chính, đặc biệt là đội ngũ trực tiếp xử lý vi phạm ở cấp cơ sở.
+ Việc xây dựng hệ thống kho dữ liệu dùng chung, cơ chế chia sẻ thông tin vi phạm xuyên suốt giữa các bộ phận chuyên ngành vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của quản trị thông minh.
+ Khối lượng công việc ngày càng lớn, tính chất các vụ việc ngày càng tinh vi phức tạp, trong khi yêu cầu về thời hạn và tính chính xác của hồ sơ ngày càng khắt khe.
- Phương thức hành động tổng thể để nâng cao hiệu lực thi hành pháp luật. Để tạo ra sự chuyển biến thực chất, đưa các quy định pháp luật đi vào đời sống một cách chuẩn xác và hiệu quả, cần tập trung thực hiện đồng bộ bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm sau:
+ Thay vì tập huấn diện rộng theo mô hình thuyết giảng, cần chuyển mạnh sang hướng dẫn kỹ năng thực hành thông qua các tình huống thực tế. Sơ đồ hóa toàn bộ quy trình lập hồ sơ, kiểm soát chặt chẽ các mốc thời gian để phòng ngừa tuyệt đối các sai sót dẫn đến khiếu kiện hành chính.
+ Tập trung nguồn lực xây dựng mạng lưới thông tin XLVPHC liên thông. Đảm bảo mọi dữ liệu từ khâu phát hiện vi phạm, ra quyết định xử phạt đến cưỡng chế thi hành đều được số hóa, lưu vết và chia sẻ theo thời gian thực giữa các cơ quan chức năng.
+ Tăng cường công tác kiểm tra, tự kiểm tra trong nội bộ các cơ quan có thẩm quyền xử phạt. Kiên quyết chấn chỉnh và xử lý nghiêm các hành vi tiêu cực, đùn đẩy trách nhiệm, hoặc kéo dài thời gian giải quyết vụ việc gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp.
+ Xây dựng các kênh tương tác trực tuyến trực quan, ngắn gọn nhằm phổ biến quyền và nghĩa vụ pháp lý đến từng người dân. Lấy sự đồng thuận và tự giác chấp hành của cộng đồng làm thước đo cao nhất cho hiệu quả của công tác tuyên truyền.
Hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả công tác xử lý vi phạm hành chính là chìa khóa để xây dựng một nền hành chính phục vụ, thượng tôn pháp luật. Quá trình này đòi hỏi sự bền bỉ, nhất quán và tư duy đổi mới không ngừng từ các cơ quan tham mưu cho đến người trực tiếp thực thi công vụ.
Giữ vững tính nghiêm minh của pháp luật nhưng luôn hướng tới việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân là mục tiêu cốt lõi để tạo dựng niềm tin vững chắc của xã hội vào bộ máy nhà nước, đặt nền móng cho sự phát triển ổn định và bền vững./.
Tác giả: Minh Hải
