Hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính vừa bước vào giai đoạn vận hành đồng bộ theo Văn bản hợp nhất số 90/VBHN-VPQH năm 2026 của Văn phòng Quốc hội, kết hợp với hàng loạt Nghị định chuyên ngành mới chính thức có hiệu lực. Đây là bước chuyển mình mạnh mẽ nhằm siết chặt kỷ cương, minh bạch hóa quy trình xử phạt và mở rộng ứng dụng công nghệ trong quản lý nhà nước.
Bước ngoặt từ sự đồng bộ thể chế. Thời điểm hiện tại, toàn bộ hoạt động kiểm tra, lập biên bản và ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính (XLVPHC) được chuẩn hóa theo một trục thống nhất. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Văn bản hợp nhất số 90/VBHN-VPQH và các Nghị định xử phạt chuyên ngành mới ban hành đã tạo nên một hành lang pháp lý đa chiều, bao quát từ đời sống thực tế cho đến không gian mạng. Mọi cá nhân, tổ chức và người có thẩm quyền thực thi công vụ cần lưu ý 4 thay đổi mang tính quyết định dưới đây:
- Siết chặt quản lý và tăng mạnh mức phạt trên không gian mạng. Sự dịch chuyển của các hành vi vi phạm lên môi trường số đã được pháp luật nhận diện và điều chỉnh bằng các chế tài nghiêm khắc hơn:
+ Theo Nghị định số 87/2026/NĐ-CP, hành vi quảng cáo sản phẩm sai sự thật, kém chất lượng trên mạng xã hội của các KOLs sẽ bị xử lý nghiêm [87/2026/NĐ-CP]. Người quảng cáo phải chịu trách nhiệm liên đới trực tiếp về nội dung mình truyền tải chứ không thể đổ lỗi cho nhãn hàng.
+ Nghị định số 174/2026/NĐ-CP tăng mạnh khung tiền phạt đối với các hành vi thu thập, mua bán dữ liệu cá nhân trái phép; cung cấp thông tin sai sự thật hoặc không chấp hành yêu cầu gỡ bỏ nội dung độc hại từ cơ quan quản lý.
+ Các vi phạm về tổ chức biểu diễn, quảng cáo sai quy hoạch trên không gian mạng và đời sống thực tế đều ghi nhận mức phạt tăng từ 1,5 đến 2 lần Nghị định số 87/2026/NĐ-CP.
- Toàn diện hóa quy trình "Phạt nguội" bằng công nghệ. Ứng dụng công nghệ để giám sát và xử lý vi phạm là xu hướng tất yếu được luật hóa rõ nét tại Nghị định số 61/2026/NĐ-CP:
+ Không chỉ áp dụng cho giao thông: Dữ liệu hình ảnh, video từ hệ thống camera giám sát đô thị thông minh hiện nay được sử dụng làm chứng cứ pháp lý để "phạt nguội" trong nhiều lĩnh vực khác như: đổ rác thải sai quy định (môi trường), lấn chiếm vỉa hè (trật tự đô thị), hay vi phạm an toàn phòng cháy chữa cháy Nghị định số 61/2026/NĐ-CP.
+ Thông báo vi phạm hành chính được gửi trực tiếp đến người dân thông qua ứng dụng VNeID hoặc Cổng dịch vụ công Quốc gia. Người vi phạm có thể thực hiện giải trình và nộp phạt trực tuyến, cắt giảm tối đa thủ tục rườm rà.
- Tối ưu hóa thời hạn công vụ và thẩm quyền xử phạt. Để tránh tình trạng ngâm hồ sơ hoặc đùn đẩy trách nhiệm, Văn bản hợp nhất số 90/VBHN-VPQH quy định mốc thời gian rất nghiêm ngặt:
+ Người có thẩm quyền phải ban hành quyết định xử phạt trong vòng 07 ngày làm việc đối với vụ việc thông thường, và tối đa không quá 10 ngày làm việc đối với các vụ việc phức tạp cần xác minh thêm Văn bản hợp nhất số 90/VBHN-VPQH. Mọi trường hợp để trễ hạn mà không có lý do bất khả kháng đều bị xác định là vi phạm kỷ luật công vụ.
+ Hạn mức phạt tiền của từng chức danh thực thi chuyên ngành (Thanh tra, Công an, Quản lý thị trường, Chủ tịch UBND các cấp) được quy định rõ ràng, có những chức danh được quyền phạt trực tiếp lên đến 250.000.000 đồng Văn bản hợp nhất số 90/VBHN-VPQH. Điều này giúp đẩy nhanh tiến độ xử lý vụ việc ngay từ cơ sở.
- Nguyên tắc xử lý tài sản khi đã hết thời hiệu xử phạt. Một điểm mới đáng chú ý giúp giải quyết triệt để bài toán tồn đọng tang vật vi phạm:
+ Trường hợp một vụ vi phạm đã quá thời hiệu xử phạt theo quy định, cơ quan chức năng sẽ không được ra quyết định phạt tiền đối với cá nhân, tổ chức đó nữa Văn bản hợp nhất số 90/VBHN-VPQH.
+ Tuy nhiên, người có thẩm quyền bắt buộc phải ban hành quyết định tịch thu tang vật, phương tiện nếu các tài sản đó thuộc danh mục hàng giả, hàng nhái, hoặc các chất cấm tàng trữ, cấm lưu hành để tiêu hủy hoặc xử lý theo quy định, đảm bảo an toàn cho xã hội Văn bản hợp nhất số 90/VBHN-VPQH.
* Việc vận hành đồng bộ hệ thống pháp luật XLVPHC mới không chỉ là công cụ sắc bén giúp các cơ quan quản lý nhà nước duy trì trật tự kỷ cương, mà còn là thước đo tính minh bạch của nền hành chính hiện đại đối với văn bản hợp nhất số 90/VBHN-VPQH. Chủ động tìm hiểu, nắm vững và tuân thủ các quy định mới này chính là giải pháp tốt nhất để các doanh nghiệp, người dân phòng ngừa rủi ro pháp lý, đồng thời chung tay xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật./.
Tác giả: Minh Hải
