Ngày 20/5/2026, Nghị định số 102/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực thi hành, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 75/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh.
Đây là bước hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường quan trọng, bảo đảm môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch. Việc chủ động rà soát, tham mưu và tuyên truyền các quy định mới này là nhiệm vụ trọng tâm của ngành Tư pháp và các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp và người tiêu dùng.
- Định định mức tiền phạt cố định đối với hành vi không thông báo tập trung kinh tế. Một trong những sửa đổi mang tính bản lề của Điều 5 Nghị định số 102/2026/NĐ-CP là chuyển đổi phương thức tính tiền phạt đối với hành vi không thực hiện nghĩa vụ thông báo tập trung kinh tế theo quy định của Luật Cạnh tranh, thay thế cách tính theo tỷ lệ phần trăm doanh thu phức tạp tại Nghị định số 75/2019/NĐ-CP bằng các khung phạt cố định minh bạch:
+ Áp dụng đối với doanh nghiệp có tổng tài sản, tổng doanh thu bán ra hoặc tổng doanh số mua vào trên thị trường Việt Nam đạt dưới 3.000 tỷ đồng trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện tập trung kinh tế; đồng thời không vượt quá 05% tổng doanh thu của doanh nghiệp vi phạm trên thị trường liên quan.
+ Áp dụng đối với các doanh nghiệp quy mô lớn hơn, có các chỉ số tổng tài sản, tổng doanh thu bán ra hoặc tổng doanh số mua vào đạt từ 3.000 tỷ đồng trở lên; và không vượt quá 05% tổng doanh thu trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề.
Sự phân hóa này giúp cơ quan quản lý dễ dàng định lượng chế tài, giảm thiểu thủ tục xác minh doanh thu liên quan và tăng tính dự báo pháp lý cho doanh nghiệp.
- Tăng cường chế tài răn đe đối với hành vi thực hiện tập trung kinh tế bị cấm. Nhằm ngăn chặn tình trạng thâu tóm, hình thành các tổ chức độc quyền gây thao túng thị trường, Khoản 3 Điều 6 Nghị định số 102/2026/NĐ-CP đã điều chỉnh tăng mạnh mức phạt tối đa đối với các hành vi cố tình thực hiện tập trung kinh tế trong trường hợp bị cấm:
+ Phạt tiền từ 01% đến 05% tổng doanh thu trên thị trường liên quan của doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi phạm.
+ Biện pháp cũ tại Khoản 2 Điều 15 Nghị định số 75/2019/NĐ-CP chỉ giới hạn mức phạt từ 01% đến 03%. Việc nâng mức phạt tối đa lên 05% khẳng định quyết tâm của Chính phủ trong việc bảo vệ cấu trúc cạnh tranh lành mạnh của nền kinh tế.
- Siết chặt kỷ cương cung cấp thông tin, tài liệu trong quá trình điều tra vụ việc cạnh tranh. Sự hợp tác của các bên liên quan là yếu tố quyết định đến hiệu quả của công tác điều tra tư pháp. Vì vậy, Khoản 1 Điều 9 Nghị định số 102/2026/NĐ-CP đã nâng mức phạt đối với hành vi cung cấp không đầy đủ thông tin, tài liệu theo yêu cầu của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Cơ quan điều tra và Hội đồng xử lý vụ việc hạn chế cạnh tranh.
+ Tăng lên mức từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng (quy định cũ tại Nghị định 75 chỉ từ 10 - 20 triệu đồng).
+ Chế tài này bao quét toàn bộ các chủ thể tham gia tố tụng cạnh tranh, bao gồm: bên bị điều tra; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; các bên tập trung kinh tế và các bên nộp hồ sơ đề nghị hưởng miễn trừ đối với thỏa thuận hạn chế cạnh tranh bị cấm.
- Bổ sung nhóm chế tài xử lý các hành vi gian dối, bất hợp tác về chứng cứ. Để loại bỏ triệt để tình trạng che giấu vi phạm, Khoản 2 Điều 9 Nghị định mới đã bổ sung một hệ thống chế tài nghiêm khắc với mức phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 50 triệu đồng đối với nhóm hành vi vi phạm về cung cấp chứng cứ, tài liệu:
+ Xử lý nghiêm hành vi cung cấp thông tin không trung thực hoặc có hành vi cưỡng ép người khác cung cấp thông tin sai lệch, làm méo mó bản chất vụ việc.
+ Phạt nặng các hành vi không cung cấp thông tin theo yêu cầu; cung cấp thông tin gian dối; cưỡng ép người khác làm sai lệch tài liệu hoặc có hành vi che giấu, tiêu hủy tài liệu, chứng cứ liên quan đến vụ việc cạnh tranh.
- Thúc đẩy tiến trình chuyển đổi số trong xử lý vi phạm hành chính lĩnh vực cạnh tranh. Mang đậm dấu ấn của xu hướng hiện đại hóa nền hành chính công, Điều 17 Nghị định số 102/2026/NĐ-CP lần đầu tiên bổ sung quy định về việc xử lý vi phạm và gửi, nhận quyết định xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử.
Quy trình này được vận hành đồng bộ và thống nhất theo các quy định tại Nghị định số 118/2021/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 68/2025/NĐ-CP và Nghị định số 190/2025/NĐ-CP). Đây là cơ sở pháp lý vững chắc để thực hiện số hóa toàn diện hồ sơ vụ việc, tối ưu hóa thời gian xử lý và bảo đảm tính minh bạch, khách quan.
- Minh bạch hóa và đa dạng phương thức nộp tiền phạt vi phạm hành chính. Thay vì quy định chung chung mang tính cơ học như Điều 32 Nghị định số 75/2019/NĐ-CP, Điều 15 Nghị định số 102/2026/NĐ-CP đã làm rõ và đa dạng hóa các hình thức thực hiện nghĩa vụ nộp phạt của tổ chức, cá nhân, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân:
+ Tại Kho bạc Nhà nước hoặc tại các Ngân hàng thương mại nơi Kho bạc Nhà nước mở tài khoản (thông tin được ấn định rõ trong quyết định xử lý).
+ Thông qua Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc các dịch vụ thanh toán điện tử của ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.
- Định hướng công tác tham mưu áp dụng tại địa phương. Nghị định số 102/2026/NĐ-CP ban hành đặt ra yêu cầu mới đối với công tác quản lý nhà nước về cạnh tranh và xử lý vi phạm hành chính tại địa phương. Cơ quan tham mưu bổ trợ tư pháp và các sở, ngành liên quan cần chủ động triển khai kế hoạch tuyên truyền, phổ biến sâu rộng các nội dung của Nghị định đến cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn thành phố, đặc biệt là các quy định về nghĩa vụ thông báo tập trung kinh tế và trách nhiệm cung cấp thông tin.
Đồng thời, cần rà soát hạ tầng kỹ thuật, sẵn sàng triển khai quy trình tiếp nhận, xử lý và gửi nhận quyết định xử phạt trên môi trường điện tử nhằm bảo đảm tính đồng bộ, nâng cao chỉ số cải cách hành chính và hiệu lực quản lý nhà nước trên địa bàn./.
Tác giả: Ngọc Phụng
