Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) được xem là khâu đầu tiên của quá trình thi hành pháp luật và có vai trò hết sức quan trọng trong việc tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân.
Để đưa pháp luật vào cuộc sống, để mọi người “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”. Thì công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là khâu đầu tiên nhằm đảm bảo cho văn bản pháp luật có hiệu lực thi hành.
Chính vì vậy, cần tiếp tục thể chế hóa, cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) gắn với tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong PBGDPL và các hình thức khác cho phù hợp trong giai đoạn hiện nay với từng đối tượng, trong đó tập trung thực hiện các giải pháp sau:
- Thứ nhất, ngoài việc đăng tải các văn bản quy phạm pháp luật của Trung ương ban hành. Đối với địa phương thì số hóa và đăng toàn văn các văn bản quy phạm pháp luật do tỉnh, cấp xã ban hành trên cổng thông tin điện tử của cơ quan ban hành, cổng thông tin PBGDPL của thành phố và trên các phương tiện thông tin đại chúng. Văn bản pháp luật chỉ có hiệu lực thi hành và áp dụng sau khi được công bố trong Nhân dân bằng hình thức thích hợp.
Bên cạnh cung cấp các văn bản quy phạm pháp luật, các cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành cần cung cấp đầy đủ thông tin trên trang thông tin điện tử của cơ quan mình về những điểm mới, những nội dung được sửa đổi, bổ sung, phát triển, những quy định không còn phù hợp nên bị thay thế, bãi bỏ; trong đó có phân tích, dự báo những tác động từ các quy định của pháp luật và cảnh báo các hậu quả để các đối tượng tác động tích cực, chủ động nghiên cứu, tìm hiểu.
- Thứ hai, đổi mới phương thức triển khai pháp luật cho lãnh đạo các cơ quan, đơn vị; Báo cáo viên, Tuyên truyền viên pháp luật và Nhân dân trên địa bàn thành phố.
+ Tiếp tục củng cố, kiện toàn và có các giải pháp cụ thể để nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả hoạt động của đội ngũ Báo cáo viên, Tuyên truyền viên pháp luật gắn với các vụ việc, tình huống, sự kiện pháp lý cụ thể trong quá trình triển khai. Luật, Nghị quyết, Pháp lệnh và các văn bản của Trung ương, địa phương ban hành có tác động trực tiếp đến Nhân dân, doanh nghiệp, người lao động và cơ quan, tổ chức thì phải kịp thời triển khai trực tiếp cho Báo cáo viên pháp luật, Tuyên truyền viên pháp luật, lãnh đạo các cơ quan, doanh nghiệp trên địa bàn thành phố và ra dân bằng các hình thức phù hợp, trước khi văn bản có hiệu lực thi hành.
+ Trong mỗi nội dung tuyên truyền, ngoài việc triển khai các nội dung về sự cần thiết ban hành văn bản, quan điểm chỉ đạo về việc ban hành văn bản và các nội dung cơ bản, trọng tâm của văn bản pháp luật thì Báo cáo viên pháp luật (người đứng ra triển khai) phải có chuẩn bị đầy đủ các công cụ hỗ trợ phù hợp cho nội dung triển khai, như: Máy chiếu, hình ảnh minh họa cho nội dung mình nói đến…. Cần dành thời gian và đưa ra ít nhất 2 tình huống có liên quan thiết thực, mới trong mỗi văn bản triển khai. Các đại biểu tham dự phải tương tác, có ý kiến giải đáp, đánh giá cho tình huống đó và Báo cáo viên đáp án cho tình huống đó trên cơ sở quy định pháp luật mà mình đang triển khai. Với hình thức trình bày như vậy thì người nghe không thụ động, phải nghĩ, phải đọc văn bản để tìm phương án trả lời tình huống đó và họ sẽ nhớ lâu hơn khi thụ động ngồi nghe triển khai. Vì theo thống kê Người học sẽ nhớ như thế nào, thì ta thấy:
Qua đó cho thấy, người học sẽ nhớ như thế nào? Và chúng ta áp dụng cho đại biểu tham dự các phương pháp là: Vừa đọc văn bản, vừa nghe - nhìn, vừa tham gia cùng tìm hiểu, học hỏi thì sẽ nhớ nhiều nội dung hơn khi nghe Báo cáo viên triển khai pháp luật.
- Thứ ba, đổi mới công tác PBGDPL trên các phương tiện truyền thông đại chúng và các cơ quan chuyên ngành đối với các văn bản pháp luật có liên quan trên địa bàn thành phố.
+ Cơ quan Báo, Đài và các phương tiện truyền thông đại chúng trên địa bàn thành phố, nhất là trong bối cảnh đổi mới báo chí gắn với truyền thông đa phương tiện, tương tác đa chiều và phản ứng thông tin nhanh nhạy hiện nay. Ngoài việc đăng, phát các văn bản pháp luật liên quan ở Trung ương và địa phương sau khi ban hành, thì phải tuyên truyền theo chiều rộng hết các văn bản mà Hội đồng phối hợp PBGDPL yêu cầu tuyên truyền trong Nhân dân trước khi văn bản có hiệu lực thi hành. Báo, Đài phải thực sự trở thành diễn đàn phản ánh tâm tư, nguyện vọng, mong muốn của người dân đối với pháp luật; giáo dục nêu gương người tốt, việc tốt trong tuân thủ, chấp hành pháp luật.
+ Cơ quan chuyên ngành có liên quan đối với các văn bản pháp luật do Trung ương và địa phương ban hành, thì tuyên truyền theo chiều sâu cho cán bộ, công chức, viên chức và ra dân bằng các hình thức phù hợp.
- Thứ tư, tiếp tục triển khai các Chương trình quốc gia về PBGDPL dài hạn và hằng năm gắn với triển khai thực hiện các Chương trình, Đề án về PBGDPL và gắn kết việc triển khai PBGDPL với các hoạt động hành nghề luật sư, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý và hòa giải ở cơ sở. Khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư phát triển dịch vụ thông tin, tư vấn, hỗ trợ pháp luật đáp ứng cá nhu cầu đa dạng của Nhân dân và phù hợp với pháp luật...
Hoàn thiện cơ chế, chính sách về PBGDPL để khuyến khích, huy động mọi nguồn lực xã hội tham gia PBGDPL theo tinh thần xã hội hóa. Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp và cơ quan chuyên môn có trách nhiệm công khai hệ thống pháp luật; cải thiện các điều kiện tiếp cận thông tin về pháp luật của người dân (bảo đảm tính toàn diện, đầy đủ; đồng bộ, kịp thời, dễ tiếp cận).
- Thứ năm, đổi mới giáo dục pháp luật trong nhà trường gắn với xây dựng con người Cần Thơ phát triển toàn diện, có trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân, ý thức tuân thủ pháp luật. Không chỉ giáo dục pháp luật, ý thức pháp luật mà còn gắn với giáo dục kỹ năng, hành vi ứng xử phù hợp với pháp luật, tôn trọng và chấp hành pháp luật. Gắn kết chặt chẽ hơn giữa lý luận với thực hành thông qua các tình huống, vụ việc cụ thể để phát huy vai trò, tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học.
Chuẩn hóa đội ngũ giáo viên dạy và học pháp luật trong các nhà trường, bảo đảm có đầy đủ phẩm chất, năng lực; không chỉ là một nhà giáo dục mà còn là một nhà thực hành pháp luật, một Báo cáo viên, Tuyên truyền viên pháp luật tích cực; một gương sáng trong tự học tập, tìm hiểu pháp luật; tuân thủ và chấp hành pháp luật; thực sự là tấm gương để học sinh noi theo. Nâng cao hiệu quả các hoạt động giáo dục pháp luật ngoại khóa ngoài giờ lên lớp, như các cuộc thi, trò chơi, tình huống pháp luật… để huy động những người hành nghề trong lĩnh vực pháp luật, nhất là đội ngũ luật sư, luật gia tham gia tuyên truyền, phổ biến, tư vấn pháp luật trong nhà trường, gắn với các tình huống, vụ việc, sự kiện thực tế nảy sinh trong nhà trường.
- Thứ sáu, đổi mới các hoạt động PBGDPL thông qua thực tế pháp lý của các chủ thể: Tăng cường đưa gương người tốt, việc tốt qua các phương tiện truyền thông đại chúng và pa nô, áp phích. Cán bộ, công chức,viên chức phải thực sự phát huy vai trò nêu gương - tích cực, chủ động, tự giác trong học tập, tìm hiểu pháp luật, tuân thủ và chấp hành pháp luật; mỗi người là một Báo cáo viên, Tuyên truyền viên pháp luật tích cực; giải thích, thuyết phục để người dân hiểu, tin và theo, tự giác chấp hành pháp luật. Gắn kết công tác PBGDPL với công tác hòa giải ở cơ sở, trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật và hoạt động nghề nghiệp của các tổ chức hành nghề trong lĩnh vực pháp luật. Nâng cao hiệu quả truyền thông pháp luật qua hệ thống thông tin cơ sở, khai thác, sử dụng Tủ sách pháp luật gắn với xây dựng, triển khai và sử dụng có hiệu quả Tủ sách pháp luật điện tử.
- Thứ bảy, PBGDPL về vị trí, vai trò, tầm quan trọng của, tính quyết định của pháp luật trong giai đoạn hiện nay là Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa - mọi người “sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”, nhằm nâng cao ý thức tự giác trong Nhân dân, là: Vận động, thuyết phục người dân tuân thủ, chấp hành pháp luật, giải thích đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của người dân. Phải giải thích, vận động, thuyết phục, giáo dục, cảm hóa để mỗi người dân có ý thức tự giác học tập, tìm hiểu pháp luật; nắm bắt và hiểu biết đầy đủ về nội dung, tinh thần của các quy định của pháp luật; xây dựng niềm tin, luôn tin tưởng vào pháp luật; vận dụng pháp luật khi tham gia quan hệ xã hội; biết đối chiếu hành vi của mình với pháp luật để kiềm chế, không thực hiện hành vi bị pháp luật cấm hoặc không được thực hiện; biết sử dụng pháp luật để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi các quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm hại hoặc đe dọa xâm hại; tham gia xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật.
- Thứ tám, Phát huy đầy đủ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong lĩnh vực pháp luật, cơ quan thông tin, truyền thông đại chúng, các cơ quan báo chí tham gia PBGDPL.
- Thứ chín, xác định rõ nhu cầu và nguồn kinh phí bảo đảm cho công tác PBGDPL hằng năm từ nguồn ngân sách nhà nước; quản lý, khai thác và sử dụng có hiệu quả nguồn kinh phí ngân sách nhà nước bảo đảm cho công tác PBGDPL. Huy động các doanh nghiệp, tổ chức tham gia tổ chức, triển khai các hoạt động PBGDPL; đóng góp kinh phí, hỗ trợ công tác PBGDPL trên tinh thần xã hội hóa, nhất là trong khâu biên soạn, phát hành các tài liệu PBGDPL, hỗ trợ, khuyến khích thông qua các giải thưởng trong các cuộc thi, hình ảnh tuyên truyền trong Nhân dân….
Huy động mọi nguồn lực xã hội tham gia PBGDPL gắn với khai thác, sử dụng có hiệu quả nguồn lực, đa dạng hóa chủ thể tham gia PBGDPL; có chính sách, biện pháp động viên, khích lệ cụ thể để huy động đội ngũ Luật sư, Luật gia, Kiểm sát viên, Điều tra viên, Thẩm phán, chuyên viên pháp lý và người hành nghề luật (Công chứng, đấu giá viên, giám định viên), đội ngũ giáo viên, giảng viên pháp luật, giáo viên dạy môn giáo dục công dân, hòa giải viên, tuyên truyền viên cơ sở tham gia các hoạt động PBGDPL, giáo dục ý thức tuân thủ và chấp hành Hiến pháp và pháp luật cho Nhân dân; Nhà nước có chính sách khuyến khích, động viên, hỗ trợ và tạo điều kiện cho các tổ chức tham gia PBGDPL.
Thực hiện các hình thức, phương pháp PBGDPL trên sẽ làm cho mọi người hiểu được, thấy được vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của pháp luật và họ tự nghiên cứu nâng cao trình độ pháp luật, có ý thức chấp hành pháp luật. Chúng ta “đưa pháp luật vào cuộc sống” một cách hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới./.
Tác giả: Việt Phương
