Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển và cạnh tranh gay gắt, doanh nghiệp thường phải đối mặt với nhiều khó khăn như biến động thị trường, thay đổi chính sách pháp luật, chi phí sản xuất tăng cao hoặc những rủi ro khách quan khác. Khi các yếu tố này tác động mạnh đến hoạt động kinh doanh, không ít doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất cân đối tài chính, thậm chí mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn.
Nhằm hoàn thiện khung pháp lý trong việc xử lý các trường hợp doanh nghiệp gặp khó khăn nghiêm trọng về tài chính, ngày 11/12/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Phục hồi, phá sản số 142/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/3/2026. Luật mới không chỉ kế thừa các quy định của pháp luật về phá sản trước đây mà còn bổ sung nhiều nội dung quan trọng, tạo cơ chế giúp doanh nghiệp có cơ hội phục hồi hoạt động trước khi buộc phải chấm dứt hoạt động, đồng thời bảo đảm tính minh bạch, công bằng trong quá trình giải quyết phá sản.
Ưu tiên cơ chế phục hồi doanh nghiệp
Một trong những điểm đáng chú ý của Luật Phục hồi, phá sản là nhấn mạnh cơ chế phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trước khi áp dụng biện pháp phá sản. Theo đó, khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán, các bên liên quan có thể xem xét và thảo luận phương án phục hồi thông qua hội nghị chủ nợ.
Phương án phục hồi có thể bao gồm nhiều biện pháp như tái cơ cấu hoạt động sản xuất kinh doanh, điều chỉnh nghĩa vụ tài chính, huy động thêm nguồn vốn hoặc thay đổi mô hình quản lý. Việc ưu tiên cơ chế phục hồi không chỉ giúp doanh nghiệp có cơ hội vượt qua giai đoạn khó khăn mà còn góp phần duy trì hoạt động sản xuất, bảo đảm việc làm cho người lao động và hạn chế những tác động tiêu cực đối với nền kinh tế.
Bên cạnh đó, luật cũng bổ sung các quy định nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình phục hồi, trong đó làm rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia, đặc biệt là vai trò của Quản tài viên và doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản trong việc giám sát tình hình tài chính, quản lý tài sản và hỗ trợ tổ chức các thủ tục liên quan.
Quy định rõ ràng về trình tự, thủ tục phá sản
Đối với những trường hợp doanh nghiệp không thể khắc phục tình trạng mất khả năng thanh toán, Luật Phục hồi, phá sản quy định rõ ràng về trình tự và thủ tục phá sản nhằm bảo đảm việc xử lý được thực hiện minh bạch và đúng pháp luật.
Theo quy định, khi có căn cứ xác định doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, các chủ thể có quyền như chủ nợ, người lao động hoặc chính doanh nghiệp có thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản tại tòa án có thẩm quyền. Sau khi tiếp nhận và xem xét đơn yêu cầu, tòa án sẽ tiến hành thụ lý và thực hiện các bước theo quy định của pháp luật.
Trong quá trình giải quyết phá sản, các thủ tục như kiểm kê tài sản, xác định nghĩa vụ tài chính, lập danh sách chủ nợ và tổ chức hội nghị chủ nợ được thực hiện theo trình tự chặt chẽ. Trên cơ sở đó, các bên liên quan sẽ thảo luận và quyết định phương án xử lý phù hợp, có thể là tiếp tục thực hiện phương án phục hồi hoặc tiến hành thanh lý tài sản để thanh toán các khoản nợ.
Việc thanh toán các nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp được thực hiện theo thứ tự ưu tiên do pháp luật quy định, bảo đảm tính công bằng và minh bạch giữa các chủ thể có quyền lợi liên quan.
Bảo đảm quyền lợi của người lao động
Người lao động là một trong những đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp khi doanh nghiệp rơi vào tình trạng phá sản. Vì vậy, Luật Phục hồi, phá sản đã dành nhiều quy định nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.
Theo đó, các khoản tiền lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội và các quyền lợi hợp pháp khác của người lao động được ưu tiên thanh toán trước nhiều nghĩa vụ tài chính khác của doanh nghiệp. Quy định này thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với quyền lợi của người lao động, đồng thời góp phần bảo đảm ổn định an sinh xã hội.
Ngoài ra, người lao động cũng có quyền tham gia vào quá trình giải quyết phá sản thông qua việc cử đại diện tham gia hội nghị chủ nợ để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Bảo đảm quyền lợi của các chủ nợ
Luật cũng quy định cơ chế để các chủ nợ tham gia vào quá trình giải quyết phá sản một cách minh bạch và công bằng. Theo đó, các chủ nợ được lập danh sách theo quy định và có quyền tham gia hội nghị chủ nợ để thảo luận và biểu quyết những vấn đề quan trọng liên quan đến quá trình giải quyết phá sản.
Thông qua hội nghị chủ nợ, các bên có thể thảo luận về phương án phục hồi doanh nghiệp, phương án xử lý tài sản hoặc các giải pháp khác nhằm xử lý tình trạng mất khả năng thanh toán. Cơ chế này giúp bảo đảm quyền lợi của các chủ nợ, đồng thời tạo điều kiện để các bên liên quan cùng tìm kiếm giải pháp phù hợp.
Góp phần hoàn thiện môi trường kinh doanh
Việc ban hành Luật Phục hồi, phá sản có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh doanh tại Việt Nam. Trong nền kinh tế thị trường, phá sản là một hiện tượng mang tính quy luật của quá trình cạnh tranh và tái cấu trúc nền kinh tế.
Một hệ thống pháp luật minh bạch và hiệu quả về phục hồi và phá sản không chỉ giúp giải quyết các trường hợp doanh nghiệp mất khả năng thanh toán mà còn góp phần nâng cao niềm tin của nhà đầu tư, thúc đẩy môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững. Đặc biệt, việc ưu tiên cơ chế phục hồi doanh nghiệp trước khi áp dụng biện pháp phá sản sẽ giúp nhiều doanh nghiệp có thêm cơ hội tái cơ cấu và tiếp tục hoạt động, qua đó hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải chấm dứt hoạt động và giảm thiểu tác động tiêu cực đến thị trường lao động cũng như nền kinh tế.
Tác giả: Anh Thư
