Hòa giải ở cơ sở là việc hòa giải viên hướng dẫn, giúp đỡ các bên đạt được thỏa thuận, tự nguyện giải quyết với nhau các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật theo quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở 2013.
Tại Điều 4 Quyết định 27/2025/QĐ-TTg ngày 04/8/2025 của Thủ tướng Chính phủ quy định về xã, phường, đặc khu đạt chuẩn tiếp cận pháp luật. Một trong những tiêu chí đánh giá đạt chuẩn tiếp cận pháp luật là Hòa giải ở cơ sở. Theo đó, ở tiêu chí này quy định có 04 chỉ tiêu cụ thể:
- Chỉ tiêu 1: Thành lập, kiện toàn tổ hòa giải và công nhận tổ trưởng tổ hòa giải, hòa giải viên theo quy định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở. Chỉ tiêu này gồm 02 nội dung:
+ Tỷ lệ 100% tổ hoà giải được thành lập, kiện toàn theo quy định của pháp luật về hoà giải ở cơ sở. Trong năm đánh giá không phát sinh yêu cầu thành lập, kiện toàn tổ hòa giải được xác định là đạt chỉ tiêu này)
+ Tỷ lệ 100% hoà giải viên được bầu, công nhận, cho thôi theo quy định của pháp luật về hoà giải ở cơ sở. Trong năm đánh giá không phát sinh yêu cầu kiện toàn, công nhận, cho thôi hòa giải viên được xác định là đạt chỉ tiêu này.
- Chỉ tiêu 2: Các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở được hòa giải kịp thời, hiệu quả theo quy định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở. Chỉ tiêu này gồm 02 nội dung:
+ Tỷ lệ 100% các vụ, việc thuộc phạm vi hoà giải ở cơ sở được tiếp nhận, giải quyết theo quy định của pháp luật về hoà giải ở cơ sở. Trong năm đánh giá không phát sinh vụ, việc hòa giải được xác định là đạt chỉ tiêu này.
+ Tỷ lệ đạt 85% trở lên các vụ, việc hoà giải ở cơ sở được hoà giải thành. Trong năm đánh giá không phát sinh vụ, việc hòa giải được xác định là đạt chỉ tiêu này.
- Chỉ tiêu 3: Có sự phối hợp, hỗ trợ hiệu quả của cá nhân, tổ chức trên địa bàn trong triển khai công tác hòa giải ở cơ sở. Chỉ tiêu này gồm 01 nội dung:
Tỷ lệ đạt 80% trở lên tổ hoà giải thực hiện ít nhất 02 (hai) hoạt động phối hợp, hỗ trợ hiệu quả của cá nhân, tổ chức trên địa bàn trong triển khai công tác hòa giải ở cơ sở sau đây:
+ Huy động ít nhất 01 (một) trong các đội ngũ sau đây tham gia làm hòa giải viên ở cơ sở: Luật sư, luật gia, trợ giúp viên pháp lý, Hội thẩm nhân dân, lực lượng Công an nhân dân, Bộ đội Biên phòng, báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, người đã từng là Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên, người đã hoặc đang công tác trong lĩnh vực pháp luật.
+ Huy động ít nhất 01 (một) trong các đội ngũ nêu trên hỗ trợ pháp lý hoặc tư vấn cho tổ hoà giải để giải quyết vụ, việc thuộc phạm vi hoà giải ở cơ sở.
+ Huy động ít nhất 01 (một) trong các đội ngũ nêu trên tham gia tập huấn, bồi dưỡng cho hoà giải viên.
+ Các hoạt động phối hợp, hỗ trợ hiệu quả của cá nhân, tổ chức khác trong triển khai công tác hòa giải ở cơ sở.
- Chỉ tiêu 4: Bảo đảm nguồn lực về con người và kinh phí, cơ sở vật chất, phương tiện để triển khai công tác hòa giải ở cơ sở theo quy định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở. Chỉ tiêu này gồm 04 nội dung:
+ Ủy ban nhân dân cấp xã bố trí công chức làm công tác hoà giải ở cơ sở, bảo đảm cơ sở vật chất, phương tiện triển khai công tác hoà giải ở cơ sở trên địa bàn cấp xã: Có văn bản phân công công chức cấp xã thực hiện công tác hòa giải ở cơ sở; cơ sở vật chất, phương tiện bảo đảm triển khai công tác hoà giải ở cơ sở.
+ Tỷ lệ đạt 90% trở lên hoà giải viên được cung cấp tài liệu, tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng hoà giải ở cơ sở.
+ Tỷ lệ 100% tổ hòa giải được hỗ trợ kinh phí hoạt động đúng mức chi theo quy định.
+ Tỷ lệ 100% vụ, việc đã hoà giải được hỗ trợ thù lao cho hoà giải viên đúng mức chi theo quy định.
Qua đó, hòa giải ở cơ sở và chuẩn tiếp cận pháp luật có liên hệ mật thiết: Hòa giải cơ sở là công cụ phổ biến, giáo dục pháp luật, giúp người dân hiểu luật, áp dụng luật để tự giải quyết tranh chấp, từ đó nâng cao nhận thức pháp luật, củng cố niềm tin vào hệ thống pháp luật; nó trực tiếp hỗ trợ người dân tiếp cận pháp luật (hiểu biết, sử dụng) một cách hiệu quả, giảm tải cho tòa án và thực hiện hóa quyền tiếp cận công lý qua việc công nhận kết quả hòa giải, biến pháp luật thành công cụ điều chỉnh hành vi xã hội, xây dựng nhà nước pháp quyền.
Tác giả: Ngọc Diễm (Sở Tư pháp)
