Ngày 26/6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo (Luật số 136/2025/QH15), có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026. Trong đó, Luật Khiếu nại được sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng nhằm khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn, đồng thời bảo đảm sự phù hợp với Hiến pháp và mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay.
Những điểm mới của Luật Khiếu nại năm 2025 không chỉ góp phần bảo đảm tốt hơn quyền khiếu nại của cá nhân, mà còn nâng cao hiệu quả, trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc giải quyết khiếu nại, hướng tới xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, phục vụ Nhân dân.
Thứ nhất, mở rộng và làm rõ chủ thể thực hiện quyền khiếu nại.
Chủ thể khiếu nại tại khoản 1 Điều 30 của Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi năm 2025) quy định “Mọi người có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân”.
So với Luật Khiếu nại trước đây, Luật sửa đổi năm 2025 đã thay thế thuật ngữ “công dân” bằng “cá nhân”. Đây là điểm mới quan trọng, thể hiện sự thống nhất với Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi năm 2025), qua đó khẳng định rõ mọi cá nhân đều có quyền khiếu nại khi quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính trái pháp luật. Quy định này góp phần bảo đảm quyền con người, phù hợp với yêu cầu hội nhập và thực tiễn quản lý nhà nước hiện nay.
Thứ hai, bổ sung quy định về tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết khiếu nại.
Luật Khiếu nại năm 2025 đã bổ sung quy định mới về các trường hợp tạm đình chỉ và đình chỉ giải quyết khiếu nại (bổ sung Điều 11a Luật), nhằm xử lý rõ ràng các tình huống phát sinh trong thực tiễn mà Luật cũ chưa quy định đầy đủ. Theo đó, việc tạm đình chỉ hoặc đình chỉ giải quyết khiếu nại phải được thực hiện bằng quyết định của người có thẩm quyền, nêu rõ lý do và căn cứ pháp luật. Quy định này giúp quá trình giải quyết khiếu nại được minh bạch, chặt chẽ, tránh kéo dài không cần thiết.
Thứ ba, quy định linh hoạt hơn về việc rút khiếu nại
Một điểm mới đáng chú ý là Luật cho phép người khiếu nại được rút một phần nội dung khiếu nại, thay vì chỉ được rút toàn bộ như trước đây. Quy định này phù hợp với thực tiễn giải quyết khiếu nại, tạo điều kiện để cơ quan có thẩm quyền tập trung giải quyết những nội dung còn tranh chấp, đồng thời bảo đảm quyền tự quyết của người khiếu nại.
Nội dung khiếu nại đã rút sẽ không được xem xét, giải quyết lại, trừ trường hợp có căn cứ xác định người khiếu nại rút khiếu nại là do bị ép buộc, đe dọa (khoản 3 Điều 10 Luật).
Thứ tư, điều chỉnh thẩm quyền giải quyết khiếu nại cho phù hợp với mô hình chính quyền địa phương.
Luật Khiếu nại sửa đổi năm 2025 đã điều chỉnh thẩm quyền giải quyết khiếu nại nhằm bảo đảm thống nhất với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện hành. Theo đó, Luật bãi bỏ quy định về thẩm quyền giải quyết khiếu nại của Chủ tịch UBND cấp huyện, đồng thời làm rõ thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu của Chủ tịch UBND cấp xã đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của mình và của người do mình quản lý trực tiếp (Điều 17). Đây là điểm mới quan trọng, góp phần khắc phục sự chồng chéo, nâng cao trách nhiệm cá nhân trong giải quyết khiếu nại.
Thủ trưởng cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đã giải quyết lần đầu nhưng còn khiếu nại hoặc khiếu nại lần đầu đã hết thời hạn nhưng chưa được giải quyết (khoản 2 Điều 21).
Thứ năm, hoàn thiện quy định về đối thoại trong giải quyết khiếu nại.
So với Luật cũ, Luật Khiếu nại năm 2025 đã bổ sung quy định xử lý trường hợp người khiếu nại được mời tham gia đối thoại nhưng không tham gia mà không có lý do chính đáng. Theo đó, người giải quyết khiếu nại vẫn tiếp tục thực hiện việc giải quyết theo quy định của pháp luật (khoản 6 Điều 30) đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết khoản này. Quy định này góp phần tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, bảo đảm tiến độ giải quyết khiếu nại, đồng thời hạn chế tình trạng kéo dài vụ việc.
Thứ sáu, bổ sung quy định về cơ quan tham mưu trong công tác giải quyết khiếu nại.
Luật sửa đổi năm 2025 đã cập nhật, hoàn thiện quy định về cơ quan, đơn vị tham mưu giúp Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước trong giải quyết khiếu nại, đặc biệt trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy và hệ thống cơ quan thanh tra. Quy định này bảo đảm công tác giải quyết khiếu nại được thực hiện liên tục, thống nhất, không bị gián đoạn.
Luật bổ sung trách nhiệm của Thủ trưởng đơn vị được giao tham mưu giải quyết khiếu nại tại các cơ quan quản lý nhà nước không có cơ quan thanh tra (Điều 25); sửa đổi, hoàn thiện quy định các Bộ, cơ quan ngang Bộ không có Thanh tra Bộ, cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp xã thì đơn vị được giao tham mưu giải quyết khiếu nại giúp Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp quản lý công tác giải quyết khiếu nại (khoản 3 Điều 63).
Tóm lại, Luật Khiếu nại sửa đổi năm 2025 đã bổ sung nhiều điểm mới quan trọng so với Luật cũ, thể hiện rõ định hướng hoàn thiện pháp luật theo hướng bảo đảm quyền khiếu nại của cá nhân, nâng cao trách nhiệm của cơ quan nhà nước và tăng cường hiệu quả quản lý hành chính. Những sửa đổi này không chỉ đáp ứng yêu cầu từ thực tiễn, mà còn góp phần xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.
Triển khai thi hành hiệu quả Luật Khiếu nại năm 2025 đòi hỏi các cơ quan, tổ chức và đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại cần chủ động nghiên cứu, nắm vững các quy định mới, qua đó bảo đảm việc áp dụng pháp luật thống nhất, đúng đắn, góp phần giữ vững kỷ cương, pháp chế và ổn định xã hội.
Luật Khiếu nại sửa đổi năm 2025 có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026./.
Tác giả: Đặng Ngọc – Sở Tư pháp
