Ngày 19/01/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về việc thành lập và vận hành Sàn giao dịch các-bon trong nước. Đây là một bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa cam kết giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy nền kinh tế xanh và hội nhập với thị trường các-bon quốc tế.
Nghị định này quy định về các hoạt động liên quan đến sàn giao dịch các-bon trong nước, bao gồm đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon đủ điều kiện được giao dịch theo quy định pháp luật với các nội dung cụ thể:
1. Đối tượng áp dụng gồm: Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam; Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam; Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội; các cơ quan, tổ chức tham gia giao dịch trên sàn giao dịch các-bon; cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động tổ chức vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước, đăng ký, cấp mã trong nước, chuyển quyền sở hữu, lưu ký, giao dịch và thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon.
2. Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của sàn giao dịch các-bon
Hoạt động giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước được thực hiện theo các nguyên tắc công bằng, công khai, minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia thị trường. Việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính chỉ được phép thực hiện thông qua hệ thống giao dịch các-bon, trừ các trường hợp chuyển quyền sở hữu theo quy định đặc thù của pháp luật.
Nghị định cũng nghiêm cấm các hành vi thao túng giá, cung cấp thông tin sai lệch, lợi dụng lỗ hổng kỹ thuật để trục lợi; các hành vi vi phạm sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
3. Hạn ngạch phát thải và tín chỉ các-bon được giao dịch
- Hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon được giao dịch trên hệ thống giao dịch các-bon là hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon được phép trao đổi trên sàn giao dịch các-bon theo quy định tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP ngày 07 tháng 01 năm 2022 của Chính phủ quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 119/2025/NĐ-CP.
- Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm thông báo, cập nhật thông tin về danh mục hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon được phép giao dịch, ngày giao dịch đầu tiên, ngày giao dịch cuối cùng cho Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam.
4. Trách nhiệm của các cơ quan tổ chức trong việc tổ chức, vận hành và giám sát sàn giao dịch các-bon trong nước
Sàn giao dịch các-bon trong nước được tổ chức, vận hành trên cơ sở phân công rõ ràng:
- Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội tổ chức và vận hành hệ thống giao dịch các-bon.
- Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam thực hiện lưu ký, thanh toán giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon.
- Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam thực hiện giám sát hoạt động giao dịch, thành viên giao dịch và việc tuân thủ quy định pháp luật.
Việc thanh toán giao dịch được thực hiện theo phương thức thanh toán tức thời theo từng giao dịch, bảo đảm nguyên tắc chuyển giao hạn ngạch, tín chỉ đồng thời với thanh toán tiền.
5. Quy định về thành viên giao dịch, thành viên lưu ký và ngân hàng thanh toán
- Nghị định quy định cụ thể điều kiện, hồ sơ, trình tự, thủ tục để công ty chứng khoán tham gia làm thành viên giao dịch các-bon, thành viên lưu ký các-bon, cũng như quyền và nghĩa vụ của các chủ thể này. Đồng thời, Nghị định đặt ra các tiêu chí chặt chẽ đối với ngân hàng thanh toán nhằm bảo đảm an toàn, thông suốt cho hoạt động thanh toán tiền trên thị trường các-bon.
- Trong giai đoạn thí điểm vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước đến hết ngày 31/12/2028, thị trường chỉ có 01 ngân hàng thanh toán; sau thời điểm này, số lượng ngân hàng thanh toán sẽ được xem xét điều chỉnh phù hợp với quy mô và nhu cầu của thị trường.
6. Trách nhiệm tạm ngừng, khôi phục hoạt động cung cấp dịch vụ giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội
- Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội tạm ngừng một phần hoặc toàn bộ hoạt động cung cấp dịch vụ giao dịch trong trường hợp sau đây:
+ Khi xảy ra chiến tranh, thảm họa tự nhiên, biến động lớn của nền kinh tế, sự cố hệ thống giao dịch hoặc các sự kiện bất khả kháng khác làm ảnh hưởng đến hoạt động giao dịch bình thường của sàn giao dịch các-bon trong nước;
+ Khi sàn giao dịch các-bon trong nước có biến động bất thường hoặc trong trường hợp cần thiết để bảo đảm ổn định, an toàn, tính toàn vẹn của sàn giao dịch các-bon trong nước;
+ Theo yêu cầu của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
- Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội khôi phục một phần hoặc toàn bộ hoạt động giao dịch khi khắc phục những nguyên nhân dẫn đến việc tạm ngừng một phần hoặc toàn bộ hoạt động cung cấp dịch vụ giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội. Đối với trường hợp quy định tại điểm c khoản 1 Điều này, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội báo cáo và xin ý kiến chấp thuận của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trước khi khôi phục một phần hoặc toàn bộ hoạt động giao dịch.
7. Trách nhiệm quản lý trên sàn giao dịch các-bon trong nước
- Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm quản lý đối với các hàng hóa giao dịch trên sàn giao dịch các-bon; bảo đảm tính đầy đủ, chính xác, kịp thời của thông tin, dữ liệu liên quan đến hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon. Bộ chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức vận hành sàn giao dịch các-bon; giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo; xử lý vi phạm hành chính theo quy định pháp luật về bảo vệ môi trường; phối hợp kiểm tra, giám sát hoạt động giao dịch và cho ý kiến đối với quy chế nghiệp vụ của Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam.
- Bộ Tài chính thực hiện hướng dẫn, giám sát hoạt động giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon trên sàn giao dịch các-bon trong nước theo thẩm quyền.
- Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan kiểm tra, giám sát hoạt động giao dịch và hoạt động cung cấp dịch vụ hỗ trợ giao dịch trên sàn giao dịch các-bon; giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của các đơn vị tổ chức vận hành sàn; giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm hành chính theo quy định pháp luật.
- Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 19 tháng 01 năm 2026.
Tác giả: Anh Thư (Phòng PB,TDTHPL&XLVPHC)
