Ngày 16/11/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 296/2025/NĐ-CP quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, thay thế Nghị định số 166/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013. Nghị định mới có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026.
Về những quy định chung
- Bổ sung 02 trường hợp cưỡng chế: Ngoài 02 trường hợp cưỡng chế đã được quy định tại Nghị định số 166/2013/NĐ-CP (cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính và quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả không ra quyết định xử phạt), Nghị định mới đã bổ sung thêm 02 trường hợp cưỡng chế sau:
+ Cưỡng chế thi hành quyết định tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.
+ Hoàn trả kinh phí cho cơ quan đã thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả trong trường hợp khẩn cấp cần khắc phục ngay hậu quả vi phạm.
- Sửa đổi quy định về đối tượng áp dụng: Nghị định mới đã sửa đổi quy định về đối tượng áp dụng, bao gồm:
+ Cá nhân, tổ chức Việt Nam;
+ Cá nhân, tổ chức nước ngoài bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật Việt Nam.
+ Các đối tượng này thuộc diện bị cưỡng chế nếu không tự nguyện chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ các quyết định: quyết định xử phạt vi phạm hành chính, quyết định tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, hoặc không tự nguyện hoàn trả kinh phí cho cơ quan đã thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả.
+ Sửa đổi, bổ sung quy định về nguyên tắc cưỡng chế:
+ Các nguyên tắc cưỡng chế được quy định chi tiết và chặt chẽ hơn, cụ thể:
+ Cưỡng chế bằng văn bản: Việc cưỡng chế chỉ được thực hiện khi có quyết định cưỡng chế bằng văn bản của người có thẩm quyền theo quy định tại Điều 87 Luật Xử lý vi phạm hành chính và các nghị định liên quan. Người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế có trách nhiệm ban hành quyết định trên cơ sở theo dõi, đôn đốc hoặc đề xuất của người có thẩm quyền xử phạt.
+ Áp dụng biện pháp linh hoạt: Người có thẩm quyền ra quyết định cưỡng chế có thể quyết định áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế nếu một biện pháp không đủ để bảo đảm thi hành quyết định. Việc lựa chọn biện pháp cụ thể phải căn cứ vào nội dung, tính chất, mức độ, điều kiện thi hành và tình hình thực tế tại địa phương.
+ Đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp: Luôn phải đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức bị áp dụng biện pháp cưỡng chế và các cá nhân, tổ chức khác có liên quan trong quá trình thi hành.
Về trình tự, thủ tục và các biện pháp cưỡng chế
- Bổ sung các quy định mới về trình tự, thủ tục: Nghị định 296/2025/NĐ-CP đã bổ sung các quy định chi tiết hơn, bao gồm:
+ Quy trình lập biên bản khi cá nhân, tổ chức bị xử phạt không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ các quyết định xử phạt, quyết định tịch thu tang vật, phương tiện, quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, hoặc không hoàn trả kinh phí khắc phục hậu quả.
+ Quy định cụ thể về việc tạm đình chỉ, đình chỉ cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính và quyết định áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.
+ Quy trình chấm dứt phong tỏa tài khoản.
+ Nguyên tắc kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá; kê biên tài sản là quyền sử dụng đất, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm; kê biên góp vốn; kê biên tài sản gắn liền với đất; kê biên nhà ở; kê biên phương tiện giao thông; kê biên hoa lợi.
- Sửa đổi, bổ sung một số quy định về trình tự, thủ tục áp dụng các biện pháp cưỡng chế: Nghị định mới làm rõ hơn nhiều khía cạnh thực tiễn:
- Khấu trừ lương, thu nhập và tiền từ tài khoản: Làm rõ đối tượng bị áp dụng biện pháp cưỡng chế này (cá nhân), quy trình xác minh thông tin về tiền lương/thu nhập/tài khoản, tỷ lệ khấu trừ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức đang quản lý lương/thu nhập của cá nhân bị cưỡng chế, và trách nhiệm của các tổ chức tín dụng, Kho bạc Nhà nước nơi đối tượng mở tài khoản.
+ Kê biên tài sản: Quy định chi tiết về những tài sản không được kê biên, quy trình xác minh tài sản, quyết định cưỡng chế, tổ chức thi hành, biên bản kê biên, giao bảo quản, định giá, và chuyển giao tài sản đã kê biên để đấu giá, chuyển giao quyền sở hữu tài sản.
+ Thu tiền, tài sản do bên thứ ba đang giữ: Bổ sung các điều kiện áp dụng biện pháp này trong trường hợp đối tượng vi phạm cố tình tẩu tán tài sản, quy trình xác minh thông tin, trách nhiệm của bên thứ ba, và tổ chức thi hành.
+ Buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả: Quy định chi tiết về quyết định cưỡng chế, tổ chức thi hành và lập biên bản thi hành.
Về đảm bảo thi hành quyết định cưỡng chế, chi phí cưỡng chế
- Bổ sung mới các quy định:
+ Quy định về việc ra quyết định trong trường hợp chưa có điều kiện cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt.
+ Nguyên tắc quản lý chi phí cưỡng chế; mức chi, lập dự toán, chấp hành và quyết toán chi phí cưỡng chế.
+ Sửa đổi, bổ sung một số quy định: Các biện pháp bảo đảm thi hành quyết định cưỡng chế; chuyển việc thi hành quyết định cưỡng chế để bảo đảm thi hành. Quy định rõ hơn việc cưỡng chế đối với cá nhân, tổ chức vừa bị áp dụng các hình thức xử phạt vừa bị áp dụng một hoặc nhiều biện pháp khắc phục hậu quả. Quy định cụ thể về tạm ứng và hoàn trả tạm ứng chi phí cưỡng chế.
Điều khoản chuyển tiếp
- Đối với các quyết định cưỡng chế đã được ban hành hoặc đã được thi hành xong trước thời điểm Nghị định 296/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành (trước ngày 01/01/2026), mà cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế còn khiếu nại, thì vẫn áp dụng quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính và Nghị định số 166/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 của Chính phủ để giải quyết.
Nghị định số 296/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2026, đảm bảo cơ sở pháp lý vững chắc và hiệu quả hơn cho công tác cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính./.
Tác giả: Ngọc Phụng
