Trong bức tranh toàn diện về xây dựng nền hành chính pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa, lực lượng Công an cấp xã không chỉ là người giữ gìn bình yên cho từng tuyến đường, ngõ xóm, mà còn là những cán bộ thi hành pháp luật trực tiếp và gần dân nhất. Với yêu cầu ngày càng cao trong quản lý vi phạm hành chính tại cơ sở.
Bên cạnh Chủ tịch UBND cấp xã, Trưởng Công an cấp xã là lực lượng nòng cốt trực tiếp thực hiện nhiệm vụ bảo đảm trật tự, an toàn xã hội ngay tại cơ sở – nơi diễn ra phần lớn các hành vi vi phạm hành chính trong đời sống thường ngày. Để đáp ứng yêu cầu mới trong công tác quản lý hành chính, Luật số 88/2025/QH15 và Nghị định số 189/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 của Chính phủ quy định chi tiết Luật Xử lý vi phạm hành chính về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đã có những sửa đổi, bổ sung mạnh mẽ, nhằm mở rộng thẩm quyền xử phạt cho lực lượng này.
Theo quy định mới, Trưởng Công an cấp xã được nâng mức phạt tiền tối đa lên đến 50% mức phạt tối đa của lĩnh vực tương ứng, thay vì chỉ dừng lại ở mức 5% như trước đây (với trần là 2.500.000 đồng). Đây là sự thay đổi đột phá về mặt pháp lý, không chỉ tăng thêm “sức mạnh” cho lực lượng Công an xã trong việc xử lý vi phạm, mà còn giúp rút ngắn quy trình xử lý, giảm tải cho cấp trên, bảo đảm xử lý nhanh – gọn – hiệu quả các hành vi vi phạm phát sinh tại địa bàn.
Không dừng lại ở đó, lần đầu tiên trong hệ thống pháp luật xử lý vi phạm hành chính, Trưởng Công an cấp xã được trao thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử lý bổ sung như: tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn. Quyền lực này – vốn trước đây chỉ dành cho các cấp cao hơn – giờ đây đã được phân bổ về tuyến xã, cho thấy tư duy trao quyền đi đôi với trách nhiệm, gần dân, sát thực tiễn trong cải cách quản lý nhà nước. Trong bối cảnh nhiều hành vi vi phạm ảnh hưởng trực tiếp đến trật tự, an ninh tại địa phương, thì việc tăng thẩm quyền như vậy sẽ giúp lực lượng Công an xã chủ động hơn trong việc ngăn chặn, răn đe và bảo vệ an toàn cộng đồng.
Cùng với đó, quyền tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính cũng được mở rộng. Trước đây, việc tịch thu này bị giới hạn theo giá trị tương ứng với mức phạt, nhưng theo quy định Luật mới, Trưởng Công an cấp xã có thể tịch thu không giới hạn giá trị, miễn là có căn cứ pháp lý rõ ràng và phù hợp với tính chất của hành vi vi phạm. Đây là công cụ hữu hiệu để ngăn chặn tận gốc những hành vi lợi dụng kẽ hở pháp luật nhằm thu lợi bất chính.
Về biện pháp khắc phục hậu quả, Trưởng Công an cấp xã không còn bị bó hẹp như trước. Nếu như trước đây chỉ được áp dụng một số biện pháp giới hạn tại Điều 28 Luật XLVPHC, thì nay, lực lượng này được quyền áp dụng toàn bộ các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định, bao gồm cả những biện pháp mang tính chế tài nghiêm khắc hơn như buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép, buộc tiêu hủy hàng hóa vi phạm hoặc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất đai bị lấn chiếm,…
Như vậy, có thể khẳng định rằng: việc mở rộng thẩm quyền cho Trưởng Công an cấp xã là một bước tiến quan trọng, phù hợp với xu thế tinh gọn bộ máy, tăng cường phân quyền và giao trách nhiệm cụ thể cho cấp cơ sở – nơi gần dân, sát dân nhất.
Tuy nhiên, đi kèm với quyền hạn lớn hơn là trách nhiệm nặng nề hơn. Trưởng Công an cấp xã cần được đào tạo bài bản, cập nhật liên tục kiến thức pháp luật, đồng thời phải hành xử công tâm, đúng quy định, để đảm bảo pháp luật được thực thi nghiêm minh và hiệu quả.
Đặng Ngọc – Sở Tư pháp
