Ngày 27 tháng 8 năm 2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 128/2026/TT-BTC hướng dẫn về kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực cửa khẩu thông minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Thông tư này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/10/2026.
Thông tư này quy định về kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực cửa khẩu thông minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Đối tượng áp dụng gồm: (1) Tổ chức, cá nhân xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa. (2) Doanh nghiệp quản lý vận hành cửa khẩu thông minh. (3) Cơ quan hải quan, công chức hải quan. (4) Tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến hoạt động quản lý, giám sát đối với phương tiện vận tải không người lái, giao nhận hàng hóa tại cửa khẩu thông minh.
Tại Thông tư quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu như sau:
(1) Trước thời điểm đưa hàng hóa xuất khẩu vào khu vực cửa khẩu thông minh:
- Trước khi phương tiện vận tải nội địa vận chuyển hàng hóa xuất khẩu đến cửa khẩu thông minh, người khai hải quan khai thông tin phương tiện theo các chỉ tiêu thông tin theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Cổng thông tin một cửa quốc gia tự động tiếp nhận và gửi đến hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
- Hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh tiếp nhận thông tin số tờ khai hải quan hoặc số quản lý hàng hóa của lô hàng xuất khẩu và thông tin của phương tiện nội địa vận chuyển hàng hóa xuất khẩu đưa vào khu vực cửa khẩu thông minh từ hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
- Hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh tự động kiểm tra đối chiếu thông tin về phương tiện nội địa vận chuyển hàng hóa xuất khẩu với hình ảnh camera của phương tiện tại cổng vào khu vực cửa khẩu thông minh, nếu thông tin phù hợp thì hệ thống tự động mở barie cho phương tiện đi vào khu vực cửa khẩu thông minh; trường hợp không phù hợp thì yêu cầu người điều khiển phương tiện vận tải vào khu vực riêng và cập nhật thông tin cho Hải quan quản lý cửa khẩu.
(2) Xác nhận hàng hóa vào khu vực cửa khẩu thông minh:
Khi phương tiện vận chuyển hàng hóa đến cổng vào khu vực cửa khẩu thông minh, hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh tự động kiểm tra đối chiếu thông tin về phương tiện với hình ảnh camera của phương tiện tại khu vực cửa khẩu thông minh:
- Nếu phương tiện vận chuyển và hàng hóa đủ điều kiện vào cửa khẩu, hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh sẽ tự động cập nhật, xác nhận hàng hóa vào khu vực giám sát (getin) và gửi thông tin trực tiếp đến hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan; người điều khiển phương tiện vận chuyển hàng hóa đến khu vực nâng hạ tự động để dỡ hàng hóa khỏi phương tiện.
- Nếu không đủ điều kiện thì hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh sẽ từ chối cập nhật và phản hồi cho người điều khiển phương tiện biết để cập nhật sửa đổi, bổ sung thông tin hoặc liên hệ với cơ quan hải quan để xác nhận, làm rõ.
(3) Tại khu vực cửa khẩu thông minh:
- Trường hợp người điều khiển phương tiện vận chuyển hàng hóa đến khu vực tập kết chờ xuất khẩu, hệ thống cẩu tự động tiếp nhận hàng hóa, dỡ vào khu vực tập kết và cập nhật thông tin vào hệ thống.
- Trường hợp hàng hóa được vận chuyển thẳng qua nước nhập khẩu, không dỡ xuống khu vực tập kết thì hệ thống cẩu nâng hàng hóa khỏi phương tiện vận chuyển và chuyển qua phương tiện vận tải thông minh không người lái đi thẳng qua cổng xuất.
(4) Xác nhận hàng hóa qua khu vực giám sát
Khi hàng hóa được vận chuyển qua cổng ra (thực xuất), hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh tự động cập nhật thông tin hàng hóa qua khu vực giám sát (getout) và phản hồi thông tin lên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
(5) Hàng hóa trong thời gian lưu giữ tại cửa khẩu thông minh, người khai hải quan được hủy tờ khai hải quan để đưa trở lại nội địa hoặc khai sửa đổi, bổ sung để thay đổi cửa khẩu theo quy định của pháp luật về hải quan.
Bên cạnh đó, tại Thông tư quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu như sau:
(1) Trước thời điểm hàng hóa nhập khẩu được phương tiện vận tải thông minh không người lái vận chuyển đến cửa khẩu:
- Trách nhiệm của cơ quan hải quan: Căn cứ thông tin về hàng hóa nhập khẩu và phương tiện do Hải quan Trung Quốc gửi qua Cổng thông tin một cửa quốc gia, cơ quan hải quan cung cấp thông tin danh sách hàng hóa dự kiến xếp dỡ tại khu vực cửa khẩu thông minh theo các chỉ tiêu thông tin quy định tại Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư này cho doanh nghiệp quản lý vận hành cửa khẩu thông minh.
Trường hợp Cổng thông tin một cửa quốc gia chưa đáp ứng việc tiếp nhận thông tin từ Hải quan Trung Quốc thì chậm nhất 30 phút trước khi phương tiện vận tải thông minh không người lái đến cửa khẩu, doanh nghiệp quản lý vận hành cửa khẩu thông minh cung cấp các thông tin về phương tiện vận tải thông minh không người lái và hàng hóa trên phương tiện theo các chỉ tiêu thông tin quy định tại Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư này cho cơ quan hải quan thông qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
(2) Khi phương tiện vận tải thông minh không người lái vận chuyển hàng hóa nhập khẩu qua cổng nhập, hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh tự động cập nhật thông tin hàng hóa đến cửa khẩu nhập (getin) và phản hồi thông tin lên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
(3) Tại khu vực cửa khẩu thông minh:
- Ngay khi phương tiện vận tải thông minh không người lái vận chuyển hàng hóa đến khu vực nâng hạ tự động, hệ thống cẩu tiếp nhận, chuyển hàng hóa qua khu vực tập kết để chờ làm tiếp thủ tục hải quan nhập khẩu và cập nhật thông tin vào hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh.
- Trường hợp hàng hóa đủ điều kiện qua khu vực giám sát, được chuyển lên phương tiện vận tải để đưa thẳng vào nội địa, không dỡ xuống khu vực tập kết, hệ thống cẩu chuyển hàng lên phương tiện vận tải để vận chuyển hàng qua cổng ra khu vực cửa khẩu thông minh và cập nhật thông tin vào hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh.
- Trường hợp qua phân tích đánh giá rủi ro và các thông tin khác có được tại thời điểm hàng hóa đến cửa khẩu, nếu xác định lô hàng hóa dấu hiệu vi phạm pháp luật, Đội trưởng Hải quan cửa khẩu thông báo cho doanh nghiệp quản lý vận hành cửa khẩu thông minh biết để phối hợp vận chuyển hàng hóa đến khu vực soi chiếu để kiểm tra.
(4) Xác nhận hàng hóa nhập khẩu qua khu vực giám sát:
- Trước khi điều khiển phương tiện vận tải nội địa vào khu vực cửa khẩu thông minh để nhận hàng hóa nhập khẩu, người điều khiển phương tiện khai thông tin phương tiện theo các chỉ tiêu thông tin do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định và gửi trên Cổng thông tin một cửa quốc gia. Cổng thông tin một cửa quốc gia tự động tiếp nhận và gửi đến hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh để kiểm soát phương tiện khi đi vào cửa khẩu thông minh nhận hàng.
Hệ thống quản lý vận hành sẽ gửi thông báo vị trí nhận hàng hóa cho người khai hải quan/người điều khiển phương tiện biết.
- Khi vận chuyển hàng hóa qua khu vực giám sát, tại cổng ra của khu vực cửa khẩu thông minh, hệ thống quản lý vận hành cửa khẩu thông minh sẽ tự động kiểm tra đối chiếu thông tin phương tiện vận tải với thông tin có trên hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, nếu hàng hóa đủ điều kiện qua khu vực giám sát thì tự động xác nhận hàng hóa qua khu vực giám sát (getout); trường hợp không đủ điều kiện thì người điều khiển phương tiện phải liên hệ với cơ quan hải quan để kiểm tra, xác nhận./.
Tác giả: Hồng Vân
