Tiểu phẩm:
CÀ PHÊ ĐẮNG - CHUYỆN QUYỀN NGỌT
* CƠ SỞ PHÁP LÝ: Điều 18, 19, 20 về quyền tác giả, quyền nhân thân, quyền tài sản - Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung năm 2022; Văn bản hợp nhất số 155/VBHN-VPQH năm 2025.
* CHỦ ĐỀ: Tôn trọng quyền tác giả - Sử dụng tác phẩm đúng pháp luật, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên.
* NHÂN VẬT:
- Sáu Tưởng - 42 tuổi - Chủ quán cà phê “Bến Quê”
- Út Nhãn - 28 tuổi - Nhân viên quán
- Hai Thóc - 38 tuổi - Chủ cơ sở truyền thông, quảng cáo,…
- Năm Năn - 35 tuổi - Cộng sự của Hai Thóc
- Chú Tư Hiểu - 58 tuổi - Nguyên cán bộ Tư pháp - Hộ tịch xã.
NỘI DUNG KỊCH
(Bối cảnh: Quán cà phê “Bến Quê” của Sáu Tưởng)
Út Nhãn (cầm điện thoại quay video, vừa quay vừa nói): Xin chào bà con cô bác! Quán cà phê Bến Quê kính chào quý khách! Cà phê thơm, không gian mát, giá lại mềm... Chỉ cần ghé một lần là nhớ!
Sáu Tưởng (từ trong quán bước ra): Út Nhãn à! Em quảng cáo cho quán hay quảng cáo cho em vậy?
Út Nhãn: Quảng cáo cho quán chớ anh Sáu! Em đang lấy cái video hôm trước anh Hai Thóc làm, cắt một đoạn ghép vô clip này, đăng lên Facebook với tiktok của quán.
Sáu Tưởng: Được! Miễn sao khách đông là được.
(Hai Thóc và Năm Năn bước vào)
Hai Thóc: Khoan đã!
Út Nhãn: Ủa? Hai anh tới uống cà phê hả?
Hai Thóc: Tới hỏi chuyện cái video!
Sáu Tưởng: Video gì?
Hai Thóc: Video tôi làm cho quán. Ai cho phép cô cắt, ghép rồi đăng công khai?
Út Nhãn: Em đăng quảng cáo cho quán mà!
Năm Năn: Quảng cáo cho quán thì được tự ý sửa tác phẩm của người ta sao?
Sáu Tưởng: Ủa, chú Hai! Tôi thuê chú làm video, tôi trả tiền đầy đủ. Video của quán thì quán đăng chớ!
Hai Thóc: Anh Sáu nói vậy là chưa đúng. Tiền công không đồng nghĩa với việc anh được toàn quyền đối với quyền tác giả.
Sáu Tưởng: Ủa? Vậy tôi thuê chú làm để... ngắm hả?
Hai Thóc: Tôi là người trực tiếp sáng tạo, quay, dựng video. Tôi có quyền tác giả đối với tác phẩm.
Sáu Tưởng: Nhưng tôi là người thuê chú!
Năm Năn: Thuê làm không có nghĩa là chuyển toàn bộ quyền.
Út Nhãn: Vậy rốt cuộc cái video này của ai?
Hai Thóc: Tác giả là tôi.
Sáu Tưởng: Nhưng tôi bỏ tiền!
Năm Năn: Bỏ tiền không có nghĩa là muốn sửa sao thì sửa!
Út Nhãn: Ủa, vậy em cắt cái đoạn dài 30 giây xuống còn 10 giây cũng không được sao?
Hai Thóc: Nhưng phải hỏi tôi!
Sáu Tưởng: Ủa! Vậy mai mốt đăng một cái cũng phải gọi chú Hai xin phép à?
Hai Thóc: Nếu thuộc quyền của tôi thì đúng!
Sáu Tưởng: Vậy tôi không đăng.
Hai Thóc: Không đăng thì tốt!
Sáu Tưởng: Quán tôi không đăng thì chú lấy đâu ra tiền quảng cáo?
Năm Năn: Thì... chuyện đó...
Út Nhãn: Hai bên cãi hồi chắc quán đóng cửa luôn quá!
(Chú Tư Hiểu đang ngồi ở bàn bên cạnh, đặt ly cà phê xuống)
Chú Tư: Thôi! Hai bên ngồi xuống nghe tôi nói nè!
Sáu Tưởng: Chú Tư! Chú từng làm cán bộ Tư pháp của xã, đâu chú nói giùm con coi ai đúng, ai sai?
Hai Thóc: Dạ, chú phân xử công bằng giùm.
Chú Tư: Muốn phân xử thì trước tiên phải hiểu quyền tác giả là gì. Các anh, chị nghe cho kỹ. Chuyện này pháp luật quy định rất rõ.
Theo Điều 18, Quyền tác giả đối với tác phẩm bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản. Nói dễ hiểu: người sáng tạo ra tác phẩm không chỉ có những quyền gắn với danh dự, tên tuổi của mình, mà còn có những quyền về khai thác giá trị kinh tế của tác phẩm.
Út Nhãn: Vậy video quảng cáo của quán cũng là tác phẩm được bảo hộ hả chú?
Chú Tư: Nếu đáp ứng điều kiện là tác phẩm được pháp luật bảo hộ thì đúng. Và khi đó phải xác định rõ ai là tác giả, ai là chủ sở hữu quyền tác giả, quyền nào thuộc về ai và hai bên đã thỏa thuận ra sao.
Bây giờ tới Điều 19 - Quyền nhân thân. Điều này quy định tác giả có các quyền:
- Thứ nhất, đặt tên cho tác phẩm. Tác giả còn có quyền chuyển quyền sử dụng quyền đặt tên cho tổ chức, cá nhân nhận chuyển giao quyền tài sản theo quy định.
- Thứ hai, đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm; được nêu tên thật hoặc bút danh khi tác phẩm được công bố, sử dụng.
- Thứ ba, công bố tác phẩm hoặc cho phép người khác công bố tác phẩm.
- Thứ tư, bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không cho người khác xuyên tạc; không cho sửa đổi, cắt xén tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và uy tín của tác giả.
Hai Thóc: Đó! Tôi quan tâm nhất cái khoản thứ tư. Út Nhãn tự ý cắt video của tôi rồi thêm mấy câu quảng cáo khác.
Chú Tư: Anh có quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm theo Điều 19. Nhưng phải nói cho đúng: không phải cứ cắt một đoạn là đương nhiên vi phạm quyền nhân thân. Phải xem việc sửa đổi, cắt xén đó có trái với thỏa thuận, có xâm phạm quyền của tác giả, đặc biệt có gây phương hại đến danh dự, uy tín của tác giả hay không.
Hai Thóc: Dạ, tôi hiểu!
Chú Tư: Còn Sáu Tưởng, nếu sử dụng tác phẩm của người khác thì phải tôn trọng quyền được đứng tên, được nêu tên của tác giả theo Điều 19.
Sáu Tưởng: Vậy nếu tôi đăng video, tôi ghi rõ “Tác giả: Hai Thóc” thì được phải không chú Tư?
Chú Tư: Đó là cách thể hiện sự tôn trọng quyền nhân thân của tác giả, nếu anh Hai Thóc là tác giả.
Út Ấu: Còn quyền tài sản thì sao chú Tư?
Chú Tư: Đây mới là chỗ hai bên đang tranh chấp nhiều nhất.
Theo Điều 20, Quyền tài sản bao gồm:
- Một là, quyền làm tác phẩm phái sinh.
- Hai là, quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các bản ghi âm, ghi hình hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào tại địa điểm mà công chúng có thể tiếp cận được nhưng công chúng không thể tự do lựa chọn thời gian và từng phần tác phẩm.
- Ba là, quyền sao chép trực tiếp hoặc gián tiếp toàn bộ hoặc một phần tác phẩm bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
- Bốn là, quyền phân phối, nhập khẩu để phân phối đến công chúng thông qua bán hoặc hình thức chuyển giao quyền sở hữu khác đối với bản gốc, bản sao tác phẩm dưới dạng hữu hình, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
- Năm là, quyền phát sóng, truyền đạt tác phẩm đến công chúng bằng phương tiện hữu tuyến, vô tuyến, mạng thông tin điện tử hoặc phương tiện kỹ thuật khác; trong đó có việc cung cấp tác phẩm để công chúng có thể tiếp cận tại địa điểm và thời gian do họ lựa chọn.
- Sáu là, quyền cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính, trừ trường hợp chương trình máy tính đó không phải là đối tượng chính của việc cho thuê.
Út Nhãn: Vậy em lấy video của anh Hai Thóc rồi đăng lên Facebook, TikTok của quán thì có thể liên quan tới quyền sao chép và truyền đạt tác phẩm đến công chúng?
Chú Tư: Đúng!... Tùy cách thức thực hiện, hành vi đó có thể liên quan đến các quyền tài sản quy định tại Điều 20.
Sáu Tưởng: Vậy là tôi phải xin phép chú Hai?
Chú Tư: Khoản 2 Điều 20 quy định các quyền này do tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả độc quyền thực hiện hoặc cho phép tổ chức, cá nhân khác thực hiện. Tổ chức, cá nhân khi khai thác, sử dụng một, một số hoặc toàn bộ các quyền đó và quyền công bố tác phẩm quy định tại khoản 3 Điều 19 thì phải được sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả và trả tiền bản quyền, các quyền lợi vật chất khác nếu có, trừ những trường hợp được pháp luật quy định.
Sáu Tưởng: À! Nghĩa là không phải cứ tôi bỏ tiền thuê làm video là tôi đương nhiên có toàn bộ quyền tài sản.
Chú Tư: Đúng rồi!
Hai Thóc: Vậy tôi nói anh Sáu phải xin phép tôi là đúng phải không chú?
Chú Tư: Đúng về nguyên tắc, nhưng vẫn phải xem anh Hai Thóc có phải là chủ sở hữu quyền tác giả đối với quyền đang tranh chấp hay không, và quan trọng nữa là hợp đồng giữa hai bên đã thỏa thuận chuyển giao hoặc cho phép sử dụng những quyền nào.
Hai Thóc: À...
Chú Tư: Không thể chỉ nói: “Tôi là tác giả nên mọi quyền đều của tôi”. Tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả có thể có sự khác nhau trong những trường hợp pháp luật quy định hoặc theo thỏa thuận hợp pháp.
Sáu Tưởng: Còn tôi cũng không thể nói: “Tôi trả tiền rồi nên tác phẩm là của tôi hết”.
Chú Tư: Chính xác!
Năm Năn: Nhưng Chú Tư ! Nếu quyền của chủ sở hữu rộng vậy thì chẳng lẽ ai muốn dùng cũng phải xin phép hết sao?
Chú Tư: Không phải! Đó là lý do pháp luật còn quy định giới hạn quyền. Theo khoản 3 Điều 20, chủ sở hữu quyền tác giả không có quyền ngăn cấm tổ chức, cá nhân khác thực hiện một số hành vi được luật quy định. Ví dụ, trong điều kiện luật định:
- Sao chép tác phẩm chỉ để thực hiện các quyền khác theo Luật;
- Sao chép tạm thời theo một quy trình công nghệ trong quá trình hoạt động của thiết bị để truyền phát trong mạng lưới giữa các bên thứ ba thông qua trung gian hoặc sử dụng hợp pháp tác phẩm, với các điều kiện luật quy định;
- Và phân phối lần tiếp theo, nhập khẩu để phân phối đối với bản gốc, bản sao tác phẩm mà chủ sở hữu đã thực hiện hoặc cho phép thực hiện việc phân phối.
Năm Năn: Vậy quyền tác giả được bảo vệ nhưng cũng có giới hạn?
Chú Tư: Đúng!. Bảo vệ quyền tác giả không có nghĩa là trao cho chủ sở hữu quyền kiểm soát tuyệt đối mọi hành vi liên quan đến tác phẩm.
Hai Thóc: Tôi hiểu rồi! Tôi phải bảo vệ quyền của mình nhưng cũng phải tôn trọng những giới hạn mà pháp luật đặt ra.
Sáu Tưởng: Còn tôi phải sử dụng tác phẩm đúng phạm vi được phép, chứ không phải cứ trả tiền là muốn sửa, sao chép, đăng tải thế nào cũng được.
Chú Tư: Đúng rồi! Bây giờ đem hợp đồng ra xem. Đừng cãi bằng miệng nữa.
Sáu Tưởng (mở điện thoại): Đây nè chú! Hợp đồng ghi: “Bên B thực hiện video quảng bá quán cà phê Bến Quê. Bên A được sử dụng video để quảng bá hoạt động kinh doanh của quán”.
Chú Tư: Vậy thì rõ rồi!
Hai Thóc: Tôi đồng ý cho quán sử dụng video trong phạm vi quảng bá quán như đã thỏa thuận.
Sáu Tưởng: Tôi cũng cam kết không tự ý chuyển cho người khác sử dụng vào mục đích khác nếu chưa có thỏa thuận.
Út Nhãn: Còn clip em đã cắt ghép?
Chú Tư: Hai bên thống nhất lại. Nếu việc cắt ghép nằm trong phạm vi sử dụng đã được cho phép thì thực hiện đúng thỏa thuận. Nếu vượt quá phạm vi, phải trao đổi và xin phép theo quy định.
Út Nhãn: Dạ, từ nay em không còn kiểu “thấy trên mạng là lấy” nữa.
Năm Năn: Còn tôi cũng không còn kiểu “tôi là tác giả nên tôi cấm hết” nữa.
Hai Thóc: Tôi sẽ bổ sung điều khoản về quyền sử dụng, phạm vi sử dụng, quyền chỉnh sửa, quyền đăng tải và việc ghi tên tác giả cho rõ ràng.
Sáu Tưởng: Tôi cũng đồng ý! Có gì ghi rõ ngay từ đầu, khỏi mất tình anh em.
Chú Tư: Đúng! Tranh chấp quyền tác giả nhiều khi không phải vì ai xấu, mà vì không hiểu quyền của mình đến đâu và nghĩa vụ của mình tới đâu.
Bà con mình nhớ cho kỹ: Điều 18 - Quyền tác giả gồm quyền nhân thân và quyền tài sản. Điều 19 - Tác giả có quyền đặt tên; đứng tên thật hoặc bút danh; được nêu tên khi tác phẩm được công bố, sử dụng; công bố tác phẩm; và bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm, không để người khác xuyên tạc, sửa đổi, cắt xén gây phương hại đến danh dự, uy tín của mình. Điều 20 - Tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả có các quyền tài sản đối với tác phẩm, trong đó có quyền làm tác phẩm phái sinh, biểu diễn, sao chép, phân phối, phát sóng, truyền đạt đến công chúng và cho thuê một số loại tác phẩm theo quy định.
Sáu Tưởng: Khi khai thác, sử dụng những quyền đó, phải tôn trọng quyền của chủ sở hữu; trường hợp pháp luật yêu cầu thì phải xin phép và trả tiền bản quyền, các quyền lợi vật chất khác. Nhưng đồng thời, pháp luật cũng quy định giới hạn quyền, nghĩa là trong những trường hợp luật quy định, chủ sở hữu quyền tác giả không được ngăn cấm người khác thực hiện hành vi đó. Cho nên...
Hai Thóc: Người sáng tạo phải biết bảo vệ quyền của mình!
Sáu Tưởng: Người sử dụng phải biết tôn trọng quyền của người khác!
Út Nhãn: Không lấy tác phẩm trên mạng về dùng tùy tiện!
Năm Năn: Không vin vào quyền tác giả để cấm đoán vượt quá quy định pháp luật!
Chú Tư: Và muốn làm ăn lâu dài, muốn giữ tình làng nghĩa xóm...
Tất cả (cùng nói): “HIỂU ĐÚNG QUYỀN - DÙNG ĐÚNG LUẬT - TÔN TRỌNG SÁNG TẠO - GIỮ TRỌN TÌNH NGƯỜI”!
Sáu Tưởng: Thôi! Chuyện bản quyền giải quyết xong rồi...
Hai Thóc: Giờ uống cà phê được chưa?
Sáu Tưởng: Được! Nhưng nhớ nghen...
Năm Năn: Gì nữa?
Sáu Tưởng: Uống cà phê thì phải trả tiền!
Út Nhãn: Ủa, bạn bè mà anh Sáu cũng tính tiền?
Sáu Tưởng: Đó là... quyền tài sản!
(Mọi người cùng bật cười)
Chú Tư: Thấy chưa! Hiểu luật rồi thì chuyện gì cũng... có lý, có tình!
(Nhạc vui tươi nổi lên)
- HẾT -
