TRỌN NGHĨA - VẸN TÌNH
* CƠ SỞ PHÁP LÝ: Tuyên truyền Điều 10 - Luật Nghĩa vụ quân sự số 78/2015/QH13 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 09 luật về quân sự, quốc phòng năm 2026).
* CHỦ ĐỀ: Thực hiện nghĩa vụ quân sự - trách nhiệm và vinh dự của công dân.
* NHÂN VẬT:
- Ông Tư Bền - 55 tuổi - Cựu quân nhân - nông dân miền Tây
- Bà Sáu Thủy - 52 tuổi) - Nội trợ (vợ ông Tư)
- Nam - 20 tuổi - TN chuẩn bị nhập ngủ (con ông Tư)
- Bảy Lộc - 51 tuổi - Chủ cơ sở cơ khí (Cậu họ của Nam)
- Chị Hạnh - 36 tuổi - Cán bộ Ban Chỉ huy Quân sự xã.
NỘI DUNG KỊCH
(Cảnh nhà ông Tư Bền. Trước hiên nhà có bộ bàn trà, chiếc ba lô quân dụng, đôi giày được đánh bóng cẩn thận. Ông Tư đang tỉa lại bụi mai trước sân. Nam ngồi lau giày. Bà Sáu Thủy từ trong nhà bước ra với chiếc áo sơ mi đã được ủi phẳng)
Bà Sáu Thủy: Nam! Lại đây má coi! Áo con còn nhăn chỗ này nè. (Vuốt lại cổ áo cho Nam) mới ngày nào còn chạy lẫm chẫm theo má ngoài ruộng, giờ chuẩn bị đi bộ đội rồi… nhanh thiệt...
Nam (cười): Má... con mới đi khám sức khỏe thôi mà. Đâu phải đi luôn.
Bà Sáu Thủy: Ừ… biết là vậy. Nhưng má cứ thấy trong lòng bồn chồn… Người ta nói đi bộ đội cực lắm: Nắng mưa, rèn luyện...lỡ con bệnh thì sao? Lỡ con không chịu nổi thì sao?
Ông Tư Bền (Bỏ kéo xuống, cười): Bà à... Con trai lớn rồi, không thể cứ ôm nó mãi trong vòng tay mình được.
Bà Sáu Thủy: Ông nói thì dễ, tôi mang nặng đẻ đau hai mươi năm, giờ nghĩ tới cảnh con đi xa... tôi ngủ không yên!
Nam: Má đừng lo! Con đi để trưởng thành, rồi con cũng về mà.
Ông Tư Bền (đặt tay lên vai Nam): Ba từng mặc quân phục. Ngày ba lên đường ông nội con cũng lo như má con bây giờ. Nhưng ông chỉ nói một câu: “Làm trai, đã là công dân thì phải biết gánh trách nhiệm với đất nước”…Ba nhớ tới bây giờ!
Nam: Con cũng nghĩ vậy, nếu con đủ điều kiện sức khỏe, con sẽ chấp hành.
Bà Sáu Thủy (nhìn con đầy lo lắng): Má chỉ sợ... con cực!
(Bỗng có tiếng xe máy dừng trước cổng)
Ông Bảy Lộc (tươi cười bước vào): Ủa, cả nhà đông đủ quá ha! Tui ghé thăm chút.
Ông Tư: Ủa cậu Bảy, mời vô uống trà!
Ông Bảy Lộc (cười): Nghe nói thằng Nam hôm nay đi khám sức khỏe nên ghé coi. (nhìn chiếc ba lô rồi lắc đầu) Thiệt tình, thằng nhỏ học nghề cơ khí, làm việc giỏi, giờ đi bộ đội hai năm...uổng quá!
Nam: Con cũng tiếc công việc, nhưng giấy gọi thì phải chấp hành cậu ơi!
Ông Bảy Lộc: Chấp hành thì đúng rồi... nhưng có nhất thiết phải đi không?
Ông Tư: Ý cậu là sao?
Ông Bảy Lộc: Tui nói thiệt, cơ sở cơ khí của tui đang thiếu đúng một người. Nếu cháu Nam qua làm... lương mười lăm triệu một tháng. Có bảo hiểm, có thưởng, chiều về ăn cơm với ba mẹ, không phải đi đâu xa.
Bà Sáu Thủy (đôi mắt sáng lên): Thiệt hả cậu Bảy?
Ông Bảy Lộc: Thiệt chứ! Người ngoài tui còn không nhận, nhưng thằng Nam là cháu ruột…tui muốn nó có nghề ổn định, sau này còn cưới vợ, lo cho anh chị thì có phải tốt hơn không?
Bà Sáu Thủy (bắt đầu dao động): Ông à…tôi thấy...cậu Bảy nói cũng có lý.
Ông Tư (lặng người nhìn vợ): Bà nói gì?
Bà Sáu Thủy: Thì... con mình học cơ khí giờ có chỗ làm tốt, lại gần nhà thì mắc gì phải đi xa hai năm?
Ông Tư: Đó là nghĩa vụ, không phải muốn đi hay không là được.
Ông Bảy Lộc: Em biết chứ! Nhưng có nhiều trường hợp sức khỏe không đạt mà. Nếu thằng Nam khám không đủ điều kiện thì cũng đâu ai trách.
Ông Tư (nhìn thẳng Bảy Lộc): Cậu định nói gì?
Ông Bảy Lộc (chần chừ vài giây): Thôi... em nói thật luôn! Em quen bác sĩ Kiên.
Nếu cần...em có thể nhờ ảnh xem lại hồ sơ, biết đâu thằng Nam được kết luận sức khỏe chưa đạt rồi ở nhà làm luôn cho đỡ cực.
Nam (sững người): Cậu...cậu định nhờ người sửa kết quả khám hả?
Ông Bảy Lộc: Ủa, có gì ghê gớm đâu. Mình chỉ nhờ thôi, đâu phải làm hại ai.
Bà Sáu Thủy (lo lắng): Cậu Bảy! Làm vậy có được không?
Ông Bảy Lộc: Có sao đâu chị, miễn thằng Nam ở nhà bình an…em chỉ thương cháu nó.
Ông Tư: Không được! Tuyệt đối không được! Cậu biết mình đang nói cái gì không?
Ông Bảy Lộc: Em chỉ muốn giúp…
Ông Tư: Giúp hay là xúi cháu cậu vi phạm pháp luật? Nếu thằng Nam khỏe mà lại tìm cách sửa kết quả khám thì đó là gian dối!
Ông Bảy Lộc: Anh làm quá lên hà, ở ngoài xã thiếu gì người làm vậy.
Ông Tư: Người khác làm sai thì không có nghĩa mình được quyền làm sai!
Bà Sáu Thủy (đứng giữa hai người): Thôi!... Hai anh em đừng cãi nữa. Tôi chỉ muốn giữ con ở gần thôi vì tôi không muốn nó cực.
Ông Tư (quay sang vợ): Tôi hỏi bà, nếu hôm nay mình dạy con tìm cách né tránh trách nhiệm...ngày mai nó sẽ học được điều gì?
Bà Sáu Thủy: Tôi... tôi chỉ là một người mẹ, thấy con đi xa thì xót.
Ông Tư: Tôi cũng là ba nó, bộ tôi không thương con sao? Nhưng thương con không có nghĩa là dạy con làm điều sai.
Nam (nhìn ba rồi nhìn mẹ, vẻ mặt đầy giằng xé): Ba... Má!... Con không muốn vì con mà hai người cãi nhau. Con biết má thương con, con cũng hiểu cậu Bảy chỉ muốn con có công việc ổn định. Nhưng nếu con đủ sức khỏe mà con lại tìm cách không đi thì sau này con còn dám nhìn vào mắt ba không? Con còn dám dạy con mình sống trung thực không?
Ông Bảy Lộc: Nam à! Cậu chỉ nghĩ cho tương lai của con. Hai năm không ngắn đâu con.
Nam: Con biết! Nhưng tương lai không chỉ được xây bằng tiền mà còn bằng cách mình sống.
(Đúng lúc ấy có tiếng gọi ngoài cổng)
Chị Hạnh: Xin phép!... Gia đình chú Tư có nhà không?
Nam: Dạ có! (Chạy ra mở cổng).
Chị Hạnh (bước vào với tập hồ sơ trên tay): Dạ, cháu chào chú, thím Tư! Chào chú Bảy! Hôm nay con ghé nhắc Nam chuẩn bị đúng giờ đến khám sức khỏe. Ủa, nhà có chuyện gì vậy chú Tư?
Ông Tư (thở dài): Cô Hạnh à, gia đình tôi đang bất đồng. Cậu Bảy đây muốn nhờ người tác động kết quả khám sức khỏe để Nam được ở nhà. Còn bà nhà tôi vì thương con nên cũng muốn vậy.
Chị Hạnh (ngạc nhiên): Có đúng vậy không thím Tư?
Bà Sáu Thủy (rưng rưng): Cô đừng trách tôi... tôi chỉ là một người mẹ nuôi nó hai mươi năm…nghĩ tới cảnh con đi xa, tập luyện vất vả, tôi không đành lòng. Nếu có cách để nó ở nhà thì tôi cũng muốn thử.
Chị Hạnh: Còn chú Bảy?
Ông Bảy Lộc: Tôi không ghét nghĩa vụ quân sự, tôi cũng không có ý chống đối. Tôi chỉ nghĩ... nếu cháu ở xưởng cơ khí của tôi thì vừa có việc ổn định, vừa gần ba mẹ… Tôi quen một người bên Hội đồng khám sức khỏe, tôi nghĩ nhờ xem xét giúp một chút cũng chẳng ảnh hưởng gì.
Chị Hạnh: Chú vừa nói “chẳng ảnh hưởng gì” nhưng chú có biết chính từ suy nghĩ đó mà rất nhiều người đã vô tình vi phạm pháp luật không?
Ông Tư: Cậu Bảy! Cậu nói thương cháu nhưng cậu có hỏi thằng Nam muốn gì chưa hay chỉ nghĩ điều mình cho là tốt?
Ông Bảy Lộc: Tôi... tôi chỉ sợ nó cực.
Ông Tư: Đi bộ đội cực. Đúng! Nhưng có cái cực nào đổi được bản lĩnh của một người thanh niên?
Bà Sáu Thủy (đứng dậy): Ông lúc nào cũng nói trách nhiệm! Ông có bao giờ nghĩ tới cảm giác của tôi không? Đêm nào tôi cũng mất ngủ, tôi chỉ có một đứa con trai, lỡ nó đau, lỡ nó bệnh... thì sao?
Ông Tư (chùng xuống): Bà... tôi cũng là ba nó, tôi cũng xót. Nhưng nếu vì thương con mà mình dạy con tìm cách né tránh nghĩa vụ...sau này nó sẽ nghĩ sao về ba mẹ? Nó sẽ nghĩ chỉ cần có người quen thì có thể bỏ qua pháp luật. Đó mới là điều tôi sợ nhất!
Nam: Ba... Má... Con xin phép được nói.
(Mọi người quay về phía Nam)
Nam: Má thương con…con biết; cậu Bảy cũng thương con, con càng biết.
Nhưng nếu hôm nay con đồng ý thì cả đời này mỗi lần nhìn bộ quân phục của người khác con sẽ thấy mình mắc nợ: mắc nợ với đất nước, mắc nợ với chính bản thân mình.
Bà Sáu Thủy (bật khóc): Nhưng má sợ mất con!
Nam (nắm tay mẹ): Má! Con đi thực hiện nghĩa vụ đâu phải đi chiến tranh. Con được huấn luyện, được rèn luyện, được pháp luật bảo vệ…con sẽ trưởng thành hơn! Rồi con sẽ trở về, con hứa với má mà!
(Bà Thủy ôm lấy Nam)
Ông Bảy Lộc (nhìn cảnh đó, giọng chùng xuống): Có lẽ tôi đã suy nghĩ đơn giản quá. Tôi cứ nghĩ chỉ cần nhờ người quen một chút, chỉ cần sửa một kết quả. Cháu ở nhà thì gia đình vui, vậy là tốt.
Chị Hạnh: Chú Bảy!... Cho con hỏi một câu, nếu ngày mai con chú thi tuyển vào một cơ quan, có người khác cũng “nhờ người quen” để được ưu tiên chú có thấy công bằng không?
(Ông Bảy Lộc im lặng)
Chị Hạnh: Nếu một thanh niên đủ sức khỏe mà được ở nhà thì sẽ có một thanh niên khác phải gánh phần trách nhiệm đó… điều đó có công bằng không?
Ông Bảy Lộc (lặng người): Không!
Chị Hạnh: Thưa chú, thím Tư, chú Bảy và Nam! Luật Nghĩa vụ quân sự không cấm ba mẹ thương con, không cấm người thân lo lắng. Nhưng Điều 10 của Luật Nghĩa vụ quân sự quy định rất rõ những hành vi bị nghiêm cấm.
Trong trường hợp của gia đình mình, có ba điều cần đặc biệt lưu ý:
- Thứ nhất, không được trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự. Nếu đủ điều kiện mà cố tình tìm cách không thực hiện nghĩa vụ thì là hành vi pháp luật nghiêm cấm.
- Thứ hai, không được gian dối trong đăng ký nghĩa vụ quân sự; sơ tuyển nghĩa vụ quân sự; khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự. Dù bằng cách nhờ người quen, tác động, cung cấp thông tin không trung thực hoặc bằng bất kỳ thủ đoạn nào nhằm làm sai lệch kết quả khám sức khỏe, đều có thể là hành vi vi phạm pháp luật.
- Thứ ba, không được chống đối hoặc cản trở việc thực hiện nghĩa vụ quân sự. Ngay cả việc cố tình xúi giục, tác động hoặc tìm cách cản trở người có đủ điều kiện thực hiện nghĩa vụ quân sự, tùy tính chất và mức độ, có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý theo quy định.
Pháp luật không chỉ bảo vệ Nhà nước mà còn bảo vệ sự công bằng giữa tất cả thanh niên trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ. Nếu ai cũng tìm cách cho con mình ở nhà thì ai sẽ lên đường, ai sẽ bảo vệ bình yên để những gia đình khác được yên tâm sinh sống?
(Không khí lắng xuống. Mọi người suy nghĩ)
Ông Bảy Lộc (bước đến trước mặt Nam): Nam à...cậu xin lỗi! Vì thương cháu nhưng cậu đã thương sai cách, suýt nữa cậu lại kéo cháu làm điều trái pháp luật rồi.
Nam: Con hiểu lòng cậu, con không trách cậu.
Ông Bảy Lộc: Cậu sẽ không gọi cho bất kỳ ai nữa, xưởng cơ khí của cậu vẫn ở đó.
Sau khi cháu hoàn thành nghĩa vụ quân sự... Nếu cháu muốn, cậu luôn chào đón con về.
Nam (cười): Dạ, con cảm ơn cậu!
Bà Sáu Thủy (lau nước mắt): Nam... má cũng xin lỗi con! Má chỉ nghĩ tới việc giữ con ở gần mà quên mất có những đứa con chỉ thật sự trưởng thành khi biết sống có trách nhiệm. Má sẽ không giữ con nữa, má sẽ tự tay chuẩn bị ba lô cho con…Đi mạnh giỏi rồi trở về với ba má!
(Bà lấy chiếc ba lô, nhẹ nhàng chỉnh lại dây đeo cho Nam)
Ông Tư (mỉm cười): Đó mới là người vợ mà tôi biết. Thương con nhưng biết dạy con sống đúng!
(Tiếng loa truyền thanh xã vang lên): Đề nghị các thanh niên có tên trong danh sách khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự khẩn trương có mặt đúng giờ theo quy định!
Nam (đeo ba lô): Ba, má!...Con đi đây. Con hứa sẽ chấp hành nghiêm kỷ luật, rèn luyện thật tốt để ngày trở về... Ba má có thể tự hào vì con!
Ông Tư: Đi đi con! Đất nước cần những thanh niên biết sống có trách nhiệm.
Ông Bảy Lộc: Nhớ lời cậu, hoàn thành nghĩa vụ rồi về. Xưởng cơ khí luôn chờ cháu. Nhưng lần này cậu sẽ chờ bằng sự tự hào.
Chị Hạnh (tiến lên phía trước): Kính thưa bà con! Ba mẹ nào cũng thương con; Người thân nào cũng muốn điều tốt nhất cho con em mình. Nhưng tình thương chỉ thật sự có ý nghĩa khi được đặt trong khuôn khổ pháp luật.
Thực hiện nghĩa vụ quân sự không chỉ là trách nhiệm của mỗi công dân, mà còn là niềm vinh dự của tuổi trẻ Việt Nam.
Mỗi chúng ta hãy cùng chung tay xây dựng ý thức chấp hành pháp luật, để không vì tình thương mà vô tình tiếp tay cho những hành vi bị nghiêm cấm theo Điều 10 - Luật Nghĩa vụ quân sự.
Nam (quay lại, nhìn mọi người): Con đi hôm nay không phải để xa gia đình mà để học cách trưởng thành. Để khi trở về con có thể ngẩng cao đầu nói rằng: “Con đã hoàn thành trách nhiệm của một công dân đối với Tổ quốc”!
(Ông Tư, bà Thủy và ông Bảy Lộc cùng đặt tay lên vai Nam. Chị Hạnh đứng bên cạnh)
Tất cả (đồng thanh): Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật!
- Chấp hành nghiêm Luật Nghĩa vụ quân sự!
- Tuổi trẻ Việt Nam sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc!
(Nhạc bài “Hát mãi khúc quân hành” nổi lên)
- HẾT -
