Gió bấc mé sông thổi ràn rạt qua rặng bần sau trụ sở Ủy ban nhân dân xã. Dưới bóng cây vú sữa trước sân, ông Chín Xị vừa chống cây gậy tre vừa quơ quơ nón lá quạt lia lịa, mặt đỏ au:
- Thiệt tình! Hồi nào tới giờ tui nghe đài nói dân có quyền biết, quyền hỏi. Bữa nay tổ hợp tác tôm càng xanh của tụi tui muốn coi cho tường cái sơ đồ nạo vét lòng kênh nội đồng với lịch cấp vốn hỗ trợ hạn mặn, đặng anh em tính đường múc mương. Vậy mà tui lên hỏi miệng, cô Tư Liên bảo phải làm đơn từ theo mẫu đàng hoàng. Tui tưởng có chuyện giấu giếm, chớ công khai sao còn câu nệ mẫu với vỏ?
Bà Sáu Cá xách cái giỏ đệm còn thơm mùi cá chẽm vừa bước tới, chép miệng hùa theo:
- Đúng đó anh Chín! Bữa trước tui tính lên xin sao lục mấy quyết định hỗ trợ tiểu thương chợ nổi sau đợt dịch, cô Tư cũng đưa cho tờ giấy in chữ số gì đó bảo điền vô. Tui nói tui buôn thúng bán bưng biết chữ đực chữ cái bao nhiêu mà bắt điền mẫu mã rườm rà. Lạng quạng người ta làm khó mình hổng chừng!
Vừa lúc đó, anh Ba Toán chở theo ông Năm Lình trên chiếc xe gắn máy chạy xịch vô sân. Nghe chưa trọn câu chuyện, ông Năm Lình bước xuống gạt chân chống, cười khà khà:
- Hai người chưa chi đã xắn tay áo làm rùm beng lên rồi! Pháp luật người ta làm cái gì cũng có căn có cội, đâu phải tự dưng cô Tư Liên đẻ thêm chuyện vẽ rùa vẽ rắn cho mệt xác cán bộ.
Chị Tư Liên trong phòng một cửa nghe tiếng xôn xao liền tươi cười bước ra hiên, bưng khay nước trà mời mấy cô chú:
- Dạ con chào chú Chín, thím Sáu, bác Năm. Con mời mọi người vô đây uống miếng nước mát rồi con thưa rõ ngọn ngành. Chớ Nhà nước mình ban hành Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Tiếp cận thông tin đàng hoàng, tại Điều 9 có quy định cụ thể từng loại mẫu văn bản sử dụng để bảo vệ quyền lợi của bà con mình đó ạ!
Lúc này, anh Lon cùng chị Lượm cũng lật đật chạy xe máy tới. Chị Lượm quẹt mồ hôi trán, sốt sắng:
- Bữa nay cả xóm mình dồn về đây đủ mặt luôn hen! Chú Ba Toán ơi, cái vụ tổ hợp tác mình xin thông tin quy hoạch đợt trước chú nộp giấy tờ gì mà nghe đâu xã gởi giấy về rồi?
Anh Ba Toán lôi trong cặp táp ra một xấp giấy tờ phẳng phiu, từ tốn giải thích:
- Chú Chín với thím Sáu nghe cháu phân trần nè. Hồi trước mình cứ nghĩ việc công thì cứ ra gặp mặt hỏi đại một câu rồi cán bộ trả lời sao mình nghe vậy. Nhưng nếu hỏi miệng rủi mai mốt thông tin sai lệch, hoặc ai đó hỏi giùm rồi nói bậy bạ thì lấy gì làm chứng cứ? Vì vậy, Chính phủ mới quy định 7 cái biểu mẫu chuẩn ở Điều 9, Nghị định số 337/2026/NĐ-CP đặng hai bên làm việc rành mạch như gương soi.
Ông Chín Xị nhíu mày, ghé mắt nhìn tờ giấy anh Ba Toán cầm:
- Chú mày nói nghe văn vẻ quá, biểu mẫu gì mà tới bảy món lận?
Chị Tư Liên nhẹ nhàng trải mấy tờ mẫu lên bàn đá:
- Dạ, để con nói từng mẫu cho bà con rõ:
1. Mẫu số 01a: Là Phiếu yêu cầu cung cấp thông tin của cá nhân. Như chú Chín hay thím Sáu muốn tự mình tìm hiểu thông tin gì cho riêng mình thì dùng mẫu này. Điền rõ họ tên, địa chỉ, nội dung muốn biết và hình thức muốn nhận (nhận trực tiếp hay qua bưu điện, thư điện tử).
2. Mẫu số 01b: Là Phiếu yêu cầu cung cấp thông tin thông qua tổ chức, đoàn thể, doanh nghiệp. Trường hợp của anh Ba Toán đại diện cho Tổ hợp tác nuôi tôm của anh Lon, chị Lượm nộp bữa trước là dùng mẫu này, có chữ ký của người đại diện hợp pháp để bảo đảm tính pháp lý tập thể.
3. Mẫu số 02: Là Thông báo tiếp nhận yêu cầu cung cấp thông tin. Khi chú thím nộp mẫu 01a hay 01b, cơ quan tụi con phải lập tức trao lại cho bà con tờ Mẫu số 02 này. Nó giống như cái biên nhận có ngày, giờ cụ thể để làm bằng chứng là xã đã nhận việc, bảo đảm cán bộ không ngâm hồ sơ hay làm thất lạc.
4. Mẫu số 03: Là Thông báo giải quyết yêu cầu cung cấp thông tin. Tới hẹn giải quyết, xã ra thông báo này để báo cho bà con biết thông tin đã sẵn sàng, địa điểm nhận ở đâu, có thuộc diện tốn chi phí in ấn, sao chụp gì hay không.
Nghe tới đó, chị Lượm búng tay cái tách:
- À! Vậy là bữa trước anh Lon nhà tui lên nộp mẫu 01b, cô Tư đưa lại tờ Mẫu 02 hẹn ngày. Hôm qua anh Ba Toán nhận được Mẫu số 03 báo bữa nay lên nhận bản vẽ nạo vét kinh rạch đúng hôn?
- Dạ đúng rồi chị Lượm! - Chị Tư Liên gật đầu cười rồi tiếp lời: - Còn 3 mẫu văn bản nữa dùng cho các tình huống phát sinh để mọi chuyện đều minh bạch trên giấy trắng mực đen:
5. Mẫu số 04: Là Thông báo gia hạn việc cung cấp thông tin. Trường hợp thông tin bà con xin quá phức tạp, liên quan nhiều ngành, xã chưa gom kịp thì phải ra văn bản gia hạn đàng hoàng, nêu rõ lý do và ngày trả lời dứt điểm, chớ hổng được tự ý trễ hẹn miệng.
6. Mẫu số 05: Là Thông báo từ chối yêu cầu cung cấp thông tin. Nếu thông tin bà con hỏi rơi vô danh mục bí mật nhà nước hoặc thông tin pháp luật cấm cung cấp, xã buộc phải ra văn bản từ chối bằng mẫu này và ghi rõ căn cứ pháp luật điều mấy, khoản mấy, không có chuyện cán bộ nói bâng quơ “không cho là không cho”.
7. Mẫu số 06: Là Văn bản chấp thuận của cá nhân, tổ chức liên quan. Thí dụ thím Sáu muốn xin thông tin liên quan tới bí mật kinh doanh hay đời tư của một hợp tác xã khác, thì pháp luật bắt buộc phải lấy ý kiến đồng thuận bằng văn bản của người ta thông qua Mẫu số 06 này mới được cung cấp.
Ông Năm Lình vuốt chòm râu, gật gù tán đồng:
- Bà con thấy chưa? Tờ giấy có cái đuôi pháp lý của nó! Có mẫu mã chuẩn từ Trung ương đưa xuống thì xã nào cũng làm như nhau, từ Cà Mau tới Móng Cái hổng ai bắt chẹt được ai. Cán bộ không thể tùy tiện nhũng nhiễu, mà người dân cầm tờ giấy thông báo trong tay cũng an lòng vì có bằng cớ rõ ràng.
Bà Sáu Cá ngó chăm chú vô Mẫu số 01a, nét mặt giãn ra:
- Té ra là để bảo vệ dân mình chớ hổng phải rào đón gì. Nãy tui nóng ruột nói bậy, cô Tư đừng có giận nhen. Lát nữa cô chỉ tui điền mấy chữ vô mẫu 01a này, tui xin mấy văn bản chợ búa bữa trước!
Ông Chín Xị cười khà khà, đưa tay vỗ vai anh Ba Toán:
- Đúng là “đa văn vi phú”, học hỏi thêm chút đỉnh mới thấy cái lý của luật. Có mẫu tiếp nhận số 02, mẫu giải quyết số 03 rõ mười mươi thế này thì khỏi lo ai đá bóng trách nhiệm lòng vòng. Thôi Tư Liên cho chú Chín xin một bản Mẫu 01a, chú về điền rồi nhờ thằng cháu ghi rõ ràng chuyện nạo vét đê bao xóm mình, đặng tuần sau lên nộp lấy biên nhận số 02 liền tay!
Sân trụ sở xã rộn rã tiếng cười nói của bà con xóm ấp. Từng tờ biểu mẫu hành chính tưởng chừng khô khan nay trở thành chiếc cầu nối vững chãi, đưa quyền làm chủ và sự minh bạch của pháp luật về tận từng thửa ruộng, vuông tôm chốn thôn quê./.
