Gió chướng lay lắt thổi qua rặng trâm bầu sau khuôn viên Ủy ban xã, mang theo chút hương cỏ khô ngai ngái. Trong Phòng Kinh tế của xã - lĩnh vực Địa chính - Đất đai - Tài nguyên và Môi trường, anh Bền và chị Vững đang cặm cụi bên những xấp hồ sơ dày cộp vừa đem ra từ kho lưu trữ. Bỗng tiếng guốc gỗ lộc cộc ngoài hành lang vọng vào, kéo theo bóng dáng hấp tấp của bà Hai Lũy và bà Bảy Lá.
Bà Hai Lũy bước tới cửa, chiếc khăn rằn vắt ngang vai còn đẫm mồ hôi, giọng sốt ruột:
- Chú Bền, cô Vững ơi! Vụ giao đất lâm nghiệp kết hợp làm vuông nuôi thủy sản khu đồng trũng Cây Gáo hồi năm ngoái đó, bữa nay xã rà soát xong chưa? Tui với bà Bảy Lá qua coi cái kết quả thẩm định để biết chừng ranh giới với diện tích giao khoán. Nghe nói bên ban nhân dân ấp đã gửi hết danh sách với phương án lên xã rồi!
Bà Bảy Lá đứng nép bên cạnh cũng tiếp lời:
- Phải đó chú! Thấy bảo trên xã có hồ sơ kiểm tra chi tiết từng hộ, cả phần đánh giá năng lực sản xuất với tài chính vay vốn ngân hàng của từng nhà. Chú photo cho tụi tui coi nguyên văn bản luôn nghen, đặng coi ai vay bao nhiêu, kinh doanh ra sao mà được xã duyệt trúng khoán!
Vừa lúc đó, ông Sáu Keo - lão nông sống cạnh khu Cây Gáo, vốn tính cẩn thận và hay lo xa cũng lững thững bước vào. Ông Sáu nghe bà Bảy đòi xem tuốt tuột cả hồ sơ tài chính thì nhíu mày, lắc đầu quầy quậy:
- Nè thím Bảy, thím đòi coi vậy là hổng ổn rồi! Đất đai ranh giới chung thì coi đặng biết để đừng bị người khác lấn chiếm, chớ ai đời đi dòm ngó vô số tiền người ta vay mượn, sổ nợ của gia đình người ta. Cái đó là chuyện đời tư, lộ ra xóm giềng dị nghị chết!
Chị Vững nghe vậy thở dài, ngập ngừng nhìn sang anh Bền:
- Chú Sáu nói trúng ý em đó anh Bền. Nhưng cái Quyết định phê duyệt kèm Phương án giao khoán này nó liền một dải, đóng chung một tập dày cui. Trong đó vừa có bản đồ tọa độ ranh giới công khai, lại vừa kẹp báo cáo doanh thu, dư nợ vay ngân hàng, thậm chí có cả bản tự khai hoàn cảnh nợ nần khó khăn của mấy hộ xin giãn nợ. Bây giờ dân xin tiếp cận thông tin, mình biết tính sao? Không cho xem thì bà con bảo giấu giếm, mà cho xem hết lỡ lộ bí mật đời tư thì căng lắm…
Anh Bền vốn tính xốc vác, buông cây bút bi cái cạch:
- Có gì đâu mà rối! Đơn vị mình là bên tạo ra hồ sơ, giờ người ta nộp phiếu xin thì mình bê nguyên tập qua máy photo quét sạch một lượt, chuyển sang cho anh Quý bên đầu mối ký phát hành là xong trách nhiệm. Pháp luật biểu công khai minh bạch mà, mình giữ lại chi cho nặng bụng.
- Dừng tay lại anh Bền! Làm ẩu một bước là vướng luật liền đó nghen!
Anh Quý - công chức phụ trách đầu mối tiếp cận thông tin (thuộc Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã) bước vào, tay cầm theo tập văn bản hướng dẫn nghiệp vụ. Thấy mọi người đang tranh luận gay gắt quanh tập tài liệu, anh Quý từ tốn kéo ghế mời ông Sáu Keo, bà Hai Lũy và bà Bảy Lá ngồi xuống:
- Bà con uống ngụm nước trà cho mát đã. Hồi nãy đứng ngoài cửa, nghe anh Bền định photo nguyên cả tệp hồ sơ giao khoán chuyển qua đầu mối, tôi phải bước vô can liền. Anh Bền, chị Vững công tác bên mảng chuyên môn tạo lập hồ sơ, chắc chưa nghiên cứu kỹ Điều 8, Nghị định số 337/2026/NĐ-CP quy định về trách nhiệm rà soát, phân loại trước khi cung cấp thông tin đúng hôn?
Anh Bền ngớ người, gãi trán bối rối:
- Thì bên tôi chỉ gom tài liệu nộp qua cho bên anh Quý, trách nhiệm rà soát hổng phải của đầu mối các anh sao?
Anh Quý lắc đầu, giở trang văn bản, giải thích khúc chiết từng ý:
- Trật lề lối rồi anh Bền ơi! Khoản 1, Điều 8 - Nghị định 337/2026/NĐ-CP phân định rất rạch ròi: Đơn vị chủ trì tạo ra thông tin - chính là lĩnh vực Địa chính - thuộc Phòng Kinh tế của các anh chị đây phải chịu trách nhiệm chính trong việc rà soát, kiểm tra, xác định cụ thể nội dung nào thuộc diện công dân không được tiếp cận (Điều 15 - Luật Tiếp cận thông tin) hoặc tiếp cận có điều kiện (Điều 16 - Luật Tiếp cận thông tin). Không thể đem một tập hồ sơ thô, chưa qua chọn lọc mà đẩy sang cho đầu mối được!
Quay sang chỉ vào tập hồ sơ trên bàn, anh Quý phân tích cặn kẽ:
Đặc biệt là ở Khoản 2, Điều 8, Nghị định quy định biện pháp xử lý vô cùng cụ thể cho tình huống này: Khi một hồ sơ, tài liệu có chứa cả thông tin được tiếp cận và thông tin không được tiếp cận, mà các phần thông tin đó có thể phân tách một cách hợp lý, thì đơn vị tạo ra thông tin phải có trách nhiệm rà soát và sử dụng các biện pháp kỹ thuật để phân tách, loại bỏ phần bí mật đời tư, dữ liệu cá nhân ra trước, chỉ cung cấp đúng phần thông tin công dân được phép tiếp cận!
Ông Sáu Keo nghe tới đó liền lên tiếng:
Hay! Cái lý đó chuẩn xác đó chú Quý! Giống như mình đi giỡn cá trong đìa, con cá nào của chung xóm thì chia, còn con cá người ta nuôi riêng trong ao nhà thì phải lựa ra trả lại chớ.
Bà Hai Lũy chớp chớp mắt, tò mò hỏi:
- Vậy cụ thể như hồ sơ của tụi tui muốn coi thì tách mần sao chú Quý?
Anh Quý mỉm cười, chỉ vào màn hình máy tính của chị Vững:
- Dạ thưa bà con! Các thông tin như: Vị trí mốc giới khu Cây Gáo, diện tích đất lâm nghiệp giao khoán từng lô, thời hạn hợp đồng, nghĩa vụ tài chính chung đối với ngân sách... đây là thông tin công khai minh bạch, bà con được xem, sao chụp toàn bộ. Còn những nội dung như: Số căn cước, tình trạng nợ xấu ngân hàng, tài sản thế chấp riêng tư, bệnh án xin miễn giảm nghĩa vụ của từng gia đình... đó là dữ liệu cá nhân, bí mật đời sống riêng tư được pháp luật bảo vệ. Chị Vững chỉ cần dùng phần mềm chuyên dụng bôi đen, che giấu các trường dữ liệu mật đó trên file điện tử, hoặc trích sao riêng phần biểu bảng ranh giới và phương án giao khoán, in ra đóng dấu trích lục. Như vậy vừa bảo đảm quyền giám sát của cô Hai, dì Bảy, mà vừa bảo đảm quyền riêng tư cho các hộ dân khác.
Chị Vững nghe xong liền thở phào, nét mặt rạng rỡ:
- Em hiểu rồi anh Quý! Nếu nãy anh Bền mang đi photo hết đưa ra, người ngoài thấy gia cảnh nợ nần của bà con rồi đồn thổi lung tung thì bộ phận Địa chính tụi em mang tội làm lộ bí mật đời tư của công dân. May mà có Điều 8 làm cái “thước ngắm” rạch ròi!
Anh Bền cũng xoa tay, cười trừ:
- Công nhận, chút xíu nữa là tui kéo cả bộ phận mang vạ vì cái tính xuề xòa rồi. Thôi, để tui với cô Vững mở máy tách file liền, bóc tách chuẩn chỉnh theo đúng kỹ thuật rồi in trích lục chuyển qua bàn anh Quý duyệt ký giao cho bà con ngay trong chiều nay!
Bà Bảy Lá nhìn ông Sáu Keo, cười bẽn lẽn:
- Nghe mấy chú cán bộ phân giải ngọn ngành, tui mới hiểu ra. Hồi nãy tò mò tính coi cho biết chuyện mượn nợ của người ta, té ra làm vậy là xâm phạm quyền riêng tư của xóm giềng. Cứ công khai cái ranh đất rõ ràng, minh bạch cho tụi tui an tâm làm vuông là quý lắm rồi!
Bên khung cửa sổ ngập tràn bóng nắng, tiếng gõ bàn phím nhịp nhàng vang lên. Bản trích lục hồ sơ được bóc tách rạch ròi, vừa vặn giữ trọn sự minh bạch của chính quyền cơ sở, vừa bảo bọc trọn vẹn sự bình yên cho từng mái nhà nơi thôn xóm./.
