Canh ba đêm mùng Sáu, gió chướng rít qua ngọn rặng bần ngoài bãi bồi nghe ràn rạt. Dưới sàn nhà kho hợp tác ven cống Vàm Hồ - nơi đặt máy đo độ mặn tự động của xã Cù Lao Dung - ngọn đèn bão đung đưa leo lét.
Tiếng đập bàn cái “chát” vang lên át cả tiếng sóng vỗ mé sông.
- Tui nói cho mấy người nghe! Tiếng ông Ba Tàu đanh lại, tay chỉ thẳng vào màn hình điện thoại đang sáng lòe - Vụ này mà nước mặn chui tọt vô kinh xáng, bầy tôm của tui với mấy mương cá sặc rằn lội ngửa bụng thì có nước tui dỡ nhà trừ nợ! Mua bảo hiểm làm cái giống gì khi người ta đồn mặn xâm nhập, triều cường dâng là rủi ro... “thời tiết tự nhiên”, không ai đền bồi một cắc!
Bà Chín Hú (Chủ trại gà thả vườn) ngồi kế bên, mặt mày méo xẹo, hai tay chắp lại vái tứ phương:
- Ba Tàu mày bớt la làng lại đi! Nhà tao còn thảm hơn. Mấy bữa nay cúm gia cầm bùng phát rải rác bên miệt kia sông kìa. Bầy gà ba ngàn con của tao đang độ vô tạ. Nghe mấy cha tư vấn bảo hiểm nói lơ mơ, tao tưởng bệnh gì cũng được tiền hỗ trợ. Hóa ra hổng phải bệnh nào cũng được nhận tiền hỗ trợ đâu! Tao mà dính dịch tả hay rầy nâu rầy xanh gì thì bảo hiểm có “lật kèo” không?
Góc bàn, anh Lưỡng với chị Hai Năn ngồi chụm đầu bên ngọn đèn dầu, vẻ mặt bơ phờ vì thức trắng hai đêm canh nghêu ngoi nước ngập:
- Tụi con mần ăn nhỏ giọt, vay ngân hàng cả trăm triệu thả bãi nghêu với mấy liếp dưa hấu. Giờ nghe người bảo rủi ro thiên tai chỉ tính bão lớn với lốc xoáy, còn sạt lở bờ hay nước dâng, mưa đá không tính. Bữa trước cồn ngoài sạt mất nửa công đất bờ bãi, con sợ muốn thắt ruột mà hổng dám ký hợp đồng bảo hiểm nông nghiệp!
Không khí trong chòi trực căng như dây đờn kìm chuẩn bị đứt. Đúng lúc đó, cánh cửa liếp kêu cọt kẹt. Bà Năm Trầu (Trưởng ban công tác Mặt trận ấp) bước vô, vai mang giỏ đệm, miệng bỏm bẻm nhai miếng trầu đỏ thắm, theo sau là ông Út Quánh nách kẹp cuốn tài liệu dày cui in từ xã xuống.
- Mấy ông mấy bà đêm hôm không lo chợp mắt, tụ tập ở đây làm như sắp cháy nhà tới nơi không bằng! Bà Năm Trầu đặt bình nước sâm xuống bàn, quét mắt một lượt.
- Chị Năm! Chị tới phân xử coi! Ông Ba Tàu chống nạnh - Luật lệ bảo hiểm nông nghiệp mới sửa đổi sắp áp dụng từ 20/10/2026 nghe nói dữ dằn lắm, mà tụi tui mù tịt. Rủi ro nào thì Nhà nước hỗ trợ bảo hiểm, rủi ro nào công ty bảo hiểm phủi tay? Tụi tui làm lúa, nuôi tôm, nuôi gà, trồng mía mỗi người một cảnh, rủi ro thiên tai dịch bệnh bủa vây, tiền đâu ra mà đóng thí cô hồn!
Bà Năm Trầu kéo cái ghế mây ngồi xuống, chậm rãi nhổ bã trầu vô cái ống phóng bằng đồng, rồi liếc sang ông Út Quánh:
- Chú Út Quánh, mở cuốn tài liệu Điều 20 ra đọc rành mạch từng chữ cho mấy “ông Thần Nước”, “bà Thần Gà” này nghe giùm tui. Cứ ngồi nghe lời đồn nhảm rồi dọa nhau hoảng hồn!
Ông Út Quánh lật trang giấy còn thơm mùi mực in:
- Mấy anh chị nghe cho kỹ đây nè. Căn cứ theo Điều 20, Nghị định số 58/2018/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 6, Nghị định số 346/2026/NĐ-CP, Nhà nước quy định cực kỳ chi tiết về các rủi ro được hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp. Luật gom lại thành hai nhóm rủi ro lớn: một là Rủi ro thiên tai, hai là Rủi ro dịch bệnh. Không có chuyện mập mờ đâu!
- Thiên tai là gồm những thứ gì? Kể liền coi! Anh Lưỡng sốt ruột chồm tới.
Ông Út Quánh rà ngón tay lên trang giấy:
- Thứ nhất, về rủi ro thiên tai, luật liệt kê rất tường minh, gồm:
+ Bão, áp thấp nhiệt đới, lốc, sét, mưa lớn, lũ, lũ quét, ngập lụt.
+ Sạt lở đất do mưa lũ hoặc dòng chảy, sụt lún đất do mưa lũ hoặc dòng chảy.
+ Nước dâng, xâm nhập mặn, nắng nóng, hạn hán.
+ Rét hại, mưa đá, sương muối, động đất, sóng thần.
+ Và các rủi ro thiên tai khác theo đúng quy định của pháp luật về phòng, chống thiên tai.
Bà con nghe đến đâu, mắt sáng rỡ đến đó. Ông Ba Tàu giật mình vỗ đùi khoái chí:
- Hả?! Có xâm nhập mặn với nước dâng, ngập lụt thiệt hả Út Quánh? Bấy lâu nay tui tưởng chỉ có bão giật sập chòi mới được tính! Vùng cù lao mình sợ nhất là nước mặn từ cửa biển thốc ngược vô làm tôm chết, nghẹt mang cá. Nếu luật đã định danh rõ mồn một chữ xâm nhập mặn thì tui mừng hú hồn rồi!
- Vợ chồng mày cũng nghe rõ chưa Hóa, Lưỡng? Bà Năm Trầu quay sang dặn anh Lưỡng - Có cả sạt lở đất do mưa lũ hoặc dòng chảy nữa nghen! Vùng mé bãi bồi của bây nuôi nghêu hay mấy liếp đất màu bị lở đất bờ sông trôi tuột do dòng chảy xiết là nằm trọn trong danh mục rủi ro thiên tai được hỗ trợ bảo hiểm theo quy định đó!
Chị Hai Năn thở phào một hơi nhẹ nhõm, ghì chặt cánh tay chồng:
- May quá anh ơi! Bấy lâu nay mình cứ thấp thỏm sợ bãi nghêu sụt lún hay phù sa đổi dòng chảy cuốn sạch. Có quy định này trong hợp đồng thì mình yên tâm cắm đăng, giữ bãi rồi.
Bà Chín Hú nãy giờ ngồi bấm đốt ngón tay, liền nhổm dậy hỏi dồn:
- Thiên tai coi như êm xuôi một nửa. Còn cái vụ dịch bệnh thì mần sao chị Năm? Trại gà của tui rủi bị bệnh, rồi vuông tôm của thằng Ba Tàu, ruộng lúa của chú Út rủi dính sâu bệnh thì tính thế nào? Có phải hễ gà xù lông, lúa cháy lá là được hỗ trợ bảo hiểm hết hôn?
Bà Năm Trầu nghiêm nét mặt lại, lắc đầu:
- Không có chuyện cào bằng bừa bãi vậy đâu nghe Chín Hú! Làm cái gì cũng phải có chuẩn chỉ, căn cứ của luật đàng hoàng. Chú Út Quánh nói rõ cho bà Chín nghe cái ranh giới dịch bệnh giùm tui.
Ông Út Quánh hắng giọng, chỉnh lại kính lão:
- Thứ hai, về rủi ro dịch bệnh, luật phân định rất rạch ròi ba nhóm đối tượng:
+ Một là, dịch bệnh động vật trên cạn: Phải là các bệnh truyền nhiễm của động vật trên cạn thuộc danh mục bệnh động vật phải công bố dịch theo quy định của pháp luật về thú y. Nghĩa là bầy gà của chị Chín, hay bầy heo, bò của bà con phải dính bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nằm trong danh mục công bố dịch của cơ quan thú y mới được hỗ trợ, chớ không phải nuôi nhốt sơ sài để gà cảm gió chết lẹt xẹt rồi đòi bảo hiểm đền đâu!
+ Hai là, dịch bệnh động vật thủy sản: Là các bệnh của động vật thủy sản thuộc danh mục bệnh phải công bố dịch theo quy định pháp luật về thú y. Anh Ba Tàu nuôi tôm sú, cá lóc muốn được bảo hiểm đứng sau gánh đỡ rủi ro dịch bệnh thì con giống, môi trường nuôi phải theo dõi chặt chẽ, khi có bệnh thuộc danh mục công bố dịch thì bên bảo hiểm mới giải quyết.
+ Ba là, dịch hại thực vật: Áp dụng cho lúa, rau màu và cây ăn trái như vườn mãng cầu của tui hay rẫy dưa của Hai Năn. Đó phải là sinh vật gây hại thực vật có nguy cơ lây lan nhanh trên diện rộng, gây thiệt hại nghiêm trọng đối với thực vật theo quy định pháp luật về bảo vệ và kiểm dịch thực vật!
Ông Ba Tàu vuốt chòm râu cằm, gật gù liên hồi:
- Ra là vậy! Phải có ranh giới rõ ràng dựa theo danh mục bệnh công bố của Chi cục Thú y với kiểm dịch thực vật. Như vậy là chí lý! Tránh cho mấy người mần ăn ẩu tả, lười biếng tiêm phòng, xịt thuốc rồi đổ thừa cho dịch bệnh đặng ăn vạ bảo hiểm. Mình làm ăn tử tế, tuân thủ đúng kỹ thuật thú y mà chẳng may dịch lớn bùng phát lây lan thì có Nhà nước và bảo hiểm che chắn.
- Chú Ba hiểu sâu sắc vậy là tui ưng bụng rồi đó! Bà Năm Trầu mỉm cười, với tay rót chén nước sâm cho ông Ba Tàu - Nhà nước ban hành chính sách từ ngày 20/10/2026 này là để bà con mình có chỗ dựa kiên cố khi gặp thiên tai bất khả kháng như hạn mặn, ngập lụt, sạt lở, hay dịch bệnh quy mô lớn.
Bà Chín Hú đứng dậy, nét mặt rạng rỡ hẳn lên:
- Nghe mấy người phân tích ra môn ra khoai, tui sáng con mắt! Sáng mai tui qua Trung tâm Dịch vụ tổng hợp của xã liền, xin danh mục các bệnh công bố dịch trên gia cầm về coi cho thuộc làu, rồi cùng mấy chú bên ấp làm hồ sơ tham gia bảo hiểm luôn. Mua sự an tâm cho đàn gà của mình, tội gì hổng mua!
Ngoài sông, con nước mặn bắt đầu rút ra biển lớn, nhường chỗ cho dòng nước ngọt đục ngầu phù sa từ thượng nguồn đổ về. Tiếng gà gáy le te bên cồn vẳng lại, xua tan cái lạnh lẽo của màn đêm.
Trên bờ cống Vàm Hồ, ngọn đèn bão đã tắt. Năm người nông dân chân lấm tay bùn cùng nhau rảo bước trên con đường đan thẳng tắp rợp bóng dừa. Không còn những tiếng cãi vã, thở than lo sợ thất bát. Ai nấy đều bước đi với tâm thế vững vàng, bởi họ hiểu rằng từ đây, đối mặt với bão giông, hạn mặn hay dịch hại khôn lường, nhà nông đã có một “lá chắn pháp lý” chở che cho mồ hôi và hạt ngọc của mảnh đất miền Tây yêu thương./.
