Dưới bóng mát tàn cây me tây cặp bờ kinh Xáng, ông Ba Thọt gõ quân pháo xuống bàn cờ cái “chát”:
- Chiếu tướng!... Chú Tư Ngọ đừng có lơ đễnh ngó cái điện thoại quài. Tui nói rồi, chuyện giấy tờ văn bản hành chính của Nhà nước thì cứ phải chân đi tới nơi, mắt thấy mộc đỏ, tay cầm tờ giấy thì mới chắc ăn như bắp. Chứ chú cứ tin mấy cái thứ “môi trường số” mây gió gì đó có ngày ôm đầu máu!
Bà Bảy Né đang ngồi lặt rau muống gần đó chõ miệng sang góp chuyện:
- Anh Ba Thọt nói chí lý! Thời buổi này trên mạng lừa đảo tùm lum. Bữa hổm tui vừa tính tra cứu thông tin hỗ trợ giống lúa mùa nổi trên mạng xã hội, thấy người ta gửi cái đường link lạ hoắc, tui sợ quá bấm nút “né” liền. Giờ giấy tờ cơ quan mà đưa lên mạng, lỡ ai sửa bậy sửa bạ, lộ hết thông tin nhà cửa đất đai thì sao?
Ông Tư Ngọ vuốt râu cười khà khà, đặt chiếc điện thoại thông minh xuống cạnh bàn cờ:
- Hai người thiệt là cổ hủ! Sáng nay tui ngồi nhà gõ vài ngón tay trên Cổng dịch vụ công trực tuyến gửi yêu cầu xin cung cấp văn bản kế hoạch phân bổ vốn làm đê bao ấp mình. Anh Hứa bên xã hứa nội nhật ngày mai có kết quả gửi thẳng vô tài khoản điện tử cho tui xem.
Ông Ba Thọt nhếch mép thách thức:
- Chú đừng có nổ! Cán bộ xã bận trăm công nghìn việc, ai rảnh ngồi canh máy tính trực cho chú? Tui cá với chú một nồi cháo lươn rau đắng: Nếu chiều nay hoặc sáng mai chú ngồi tại liếp vườn mà nhận đúng cái văn bản đó chuẩn chỉ từ xã gửi qua mạng, tui bao chú chầu nhậu cháo lươn. Bằng không, chú thua tui giỏ xoài cát chu… dám cá hôn?
- Chơi luôn! Ông Tư Ngọ chìa bàn tay đập vào tay ông Ba Thọt giao ước.
***
Cách bờ kinh chừng hai cây số, tại phòng giao ban UBND xã, không khí làm việc diễn ra khẩn trương nhưng không hề thấy chồng chất những xấp giấy tờ dày cộp như trước. Trên màn hình máy chiếu là bảng giao diện điều hành số liệu theo thời gian thực (Dashboard).
Ông Tám Oai - Chủ tịch UBND xã gõ tay lên bàn chỉ đạo:
- Thưa các đồng chí! Theo đúng tinh thần Nghị định số 337/2026/NĐ-CP, ngày 26/8/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Tiếp cận thông tin, tại Điều 12 về Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong việc cung cấp thông tin thì: Người đứng đầu cơ quan như tôi phải chịu trách nhiệm cao nhất về việc đảm bảo trang thiết bị, hạ tầng kỹ thuật và đường truyền mạng thông suốt. Xã mình vùng sâu vùng xa nhưng tuyệt đối không để công nghệ đi sau.
Chị Thuận bấm chuột chuyển màn hình báo cáo:
- Báo cáo đồng chí Chủ tịch, hệ thống theo dõi trực tuyến tiếp nhận yêu cầu cung cấp thông tin đang kiểm soát rất chặt. Hôm nay toàn xã tiếp nhận 08 hồ sơ trực tuyến theo hình thức mạng điện tử. Nhờ hệ thống cảnh báo tự động đếm ngược thời gian, lãnh đạo xã có thể ngồi bất cứ đâu kiểm tra trực tuyến, từ xa tiến độ giải quyết của từng cán bộ, không ai dám ngâm hồ sơ của bà con quá hạn một giờ!
Anh Hứa tiếp lời:
- Đúng vậy anh Tám. Bên cạnh đó, theo khoản 2 Điều 12, chúng ta kiểm soát an toàn thông tin rất gắt gao. Mọi văn bản số hóa cung cấp cho công dân đều dùng chữ ký số chuyên dùng công vụ, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn 100%, không ai có thể làm giả hay sửa đổi nội dung. Hệ thống cũng đã lọc bỏ và mã hóa các dữ liệu cá nhân nhạy cảm, bảo đảm tuyệt đối bí mật đời tư theo Luật An ninh mạng và Nghị định bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Ông Tám Oai gật đầu hài lòng, chỉ tay sang góc màn hình thử nghiệm:
- Tốt lắm! Còn cái trợ lý ảo Trí tuệ nhân tạo (AI) mà chúng ta thí điểm theo khoản 3, Điều 12 để hỗ trợ bà con hỏi đáp thủ tục và hướng dẫn tìm kiếm thông tin tự động, hoạt động trơn tru chưa anh Hứa?
Anh Hứa mỉm cười tự tin:
- Dạ rất mượt mà! “Cô trợ lý số” này được nạp toàn bộ cơ sở dữ liệu pháp lý và nói rành rẽ giọng miền Tây ngọt lịm. Để em chạy thử hồ sơ trực tuyến mới nhận sáng nay của chú Tư Ngọ ở ấp Kinh Xáng cho anh xem!
***
Trưa hôm sau, gió dưới kinh Xáng thổi lên lồng lộng. Ông Ba Thọt đang rung đùi đắc chí bên bàn cờ dang dở:
- Thấy chưa chú Tư? Mười hai giờ trưa rồi, có thấy mặt mũi văn bản đâu! Chuẩn bị giỏ xoài cát chu chung cho tui đi là vừa...
Chưa dứt câu, điện thoại của ông Tư Ngọ vang lên chuông báo tin nhắn ting ting kèm theo giọng đọc AI phát ra từ loa ngoài vô cùng truyền cảm: “Kính gửi công dân Tư Ngọ, Ủy ban nhân dân xã đã phê duyệt và gửi trả kết quả yêu cầu cung cấp thông tin của ông về Kế hoạch nâng cấp đê bao ấp Kinh Xáng. Văn bản điện tử có gắn chữ ký số xác thực đã được chuyển vào hộp thư và tài khoản VNeID của ông. Mời ông nhấn vào liên kết an toàn để xem chi tiết”.
Ông Tư Ngọ khoái chí bấm mở màn hình. Một văn bản có đầy đủ dấu mộc đỏ điện tử của UBND xã, chữ ký số của Chủ tịch Tám Oai và mã QR xác thực tính toàn vẹn tài liệu hiện lên rõ mồn một từng con số kinh phí, từng nhánh kinh được nạo vét.
Bà Bảy Né buông rổ rau muống, đeo kính lão ghé mắt dòm trân trối:
- Chèn ơi! Tờ giấy rõ mồn một, có con dấu mã vạch gì quét vô nhảy ra cổng thông tin xã liền kìa! Hổng cần ai chạy đò, chạy xe lên xã xin xỏ chi cho nắng nôi cực khổ vậy cà?
Ông Ba Thọt trố tròn hai con mắt, giật lấy chiếc điện thoại soi tới soi lui:
- Ủa… có con dấu nhảy nhót trên mạng thiệt hả trời? Sao không có chữ ký mực xanh mà người ta công nhận được?
Ngay lúc đó, anh Hứa trong màu áo xanh tình nguyện của Tổ Công nghệ số cộng đồng chạy xe máy ngang qua, ghé vào quán nước lau mồ hôi cười tươi:
- Chú Ba ơi, thời chuyển đổi số rồi! Theo Điều 12, Nhà nước đầu tư hệ thống số hóa bài bản để phục vụ bà con tận giường, tận liếp vườn. Văn bản điện tử ký số này có giá trị pháp lý y hệt như bản gốc giấy mộc đỏ đóng tay. Chủ tịch Tám Oai bên xã ngồi máy tính kiểm tra trực tuyến từng bước xử lý, nên hồ sơ của chú Tư chỉ mất có nửa ngày là xong tinh tươm, lại còn có trợ lý ảo gọi điện thông báo tận tình!
Bà Bảy Né vỗ tay cười giòn giã:
- Vậy là từ nay tui khỏi cần “né” công nghệ nữa rồi! Có Nhà nước bảo đảm an ninh mạng với chữ ký số chuẩn chỉ vầy thì cứ nằm nhà lướt mạng tra cứu cho khỏe cái thân già.
Ông Ba Thọt đứng hình mất mấy giây, rồi nhìn bàn cờ gãi đầu cười hề hề:
- Thôi rồi, phen này tui thua tâm phục khẩu phục! Chú Tư Ngọ cất điện thoại vô túi đi, chiều nay tui mần con lươn một ký lô nấu cháo rau đắng đãi chú với chú Hứa cán bộ. Nhưng chú Hứa phải hứa là vừa ăn cháo vừa chỉ cho tui cài cái app trên máy tính bảng để tui ở nhà tự coi quy hoạch đất cát nghen!
Cả xóm bờ kinh rộ lên tiếng cười rộn rã, hòa theo làn gió mát lành thổi qua những rặng dừa xanh mướt đang từng ngày đổi mới cùng công nghệ số./.
