Trời xế trưa, nắng trải dài trên mặt nước kinh xáng, ghe xuồng chở đầy ắp trái cây tấp nập cập bến tạo nên khung cảnh nhộn nhịp trước vựa thu mua nông sản của bà Năm Toàn. Vừa giao xong một vỏ lãi cam sành nặng trĩu, ông Ba Tiễn ngồi lại bên chiếc bàn tròn kê mé sông, thong thả uống ly trà đường với bà chủ vựa.
Đúng lúc đó, anh Lún - con trai ông Ba Tiễn, thanh niên làm vườn kiêm nghề chạy xe ba gác chở nông sản trong xóm hớt hải bước lên bến, nách kẹp chiếc cặp da lép kẹp, tay lăm lăm cuốn sổ ghi chép dày cộp cùng chiếc điện thoại thông minh. Gương mặt hớn hở lộ rõ vẻ đắc ý, anh Lún khoe ngay với ba và thím Năm về một mối làm ăn béo bở vừa bắt mối được trên mạng. Đó là một công ty tự xưng kinh doanh vật tư nông nghiệp, hứa hẹn chỉ cần anh trích xuất toàn bộ danh bạ gồm họ tên, số điện thoại, diện tích vườn tược của hơn năm mươi hộ trồng cam, bưởi trong hợp tác xã nộp qua hệ thống là sẽ nhận ngay năm triệu đồng tiền “phí thu thập thị trường”. Chưa dừng lại ở đó, họ còn ngỏ ý nếu bà Năm Toàn chịu chụp căn cước công dân gửi qua để mở tài khoản trung gian nhận hoa hồng hàng tháng thì mỗi đợt sẽ trích trả cho bà thêm một triệu rưỡi mà chẳng cần nhúng tay làm gì.
Nghe đến món tiền dễ kiếm, mắt bà Năm Toàn sáng rỡ, như “mở cờ trong bụng” rồi toan đứng dậy lục túi lấy thẻ căn cước ra chụp ngay. Bà đinh ninh mấy dòng tên tuổi, số điện thoại ghi đầy trong sổ nợ bấy lâu nay đâu có mất mát cắc bạc nào, tự dưng chuyển đi mà lượm tiền triệu thì tội gì bỏ lỡ.
Thấy vậy, ông Ba Tiễn liền dằn mạnh ly trà xuống bàn, nghiêm giọng quát hai người dừng tay. Vốn tính bộc trực, ăn ngay nói thẳng, ông răn dạy con trai không được tự tiện đem danh sách bà con xóm giềng tin tưởng giao dịch bấy lâu đi bán tháo cho người ngoài; đồng thời cảnh báo bà Năm việc đem giấy tờ tùy thân giao cho người lạ mượn danh mở tài khoản rất dễ rước họa vào thân. Thế nhưng anh Lún vẫn gãi đầu phân bua, cho rằng ba mình quá cổ hủ, khắt khe, bởi anh nghĩ mình chỉ cung cấp số liệu thị trường để người ta chào bán phân bón giá rẻ chứ chẳng cướp giật của ai mà phải sợ.
Không khí bên bờ kinh đang hồi căng thẳng thì chị Hai Xoài - công chức phụ trách lĩnh vực Tư pháp - Hộ tịch của xã ôm tập tài liệu tuyên truyền bước vào vựa để thu thập số liệu nông nghiệp định kỳ. Thấy ông Ba Tiễn mặt đỏ tía tai, còn anh Lún và bà Năm Toàn đang lúng túng biện bạch, chị Hai Xoài liền bước lại hỏi thăm đầu đuôi câu chuyện.
Sau khi nghe rõ món hời mà hai người đang toan tính thực hiện, sắc mặt chị Hai Xoài trở nên nghiêm lại. Chị khẳng định bác Ba Tiễn ngăn cản là vô cùng kịp thời và sáng suốt, bởi cả hai hành vi ấy đều chạm trúng vào các điều cấm tuyệt đối theo quy định tại Điều 7 của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Thấy bà Năm Toàn giật thót mình, ngơ ngác phân trần rằng bên tiếp thị nói đây chỉ là hợp tác khảo sát thị trường, chị Hai Xoài kiên nhẫn bóc tách từng ngóc ngách pháp lý để bà con tường tận.
Chị giải thích rõ, theo Khoản 6, Điều 7 - Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, pháp luật nghiêm cấm tuyệt đối hành vi mua, bán dữ liệu cá nhân dưới mọi hình thức, trừ trường hợp luật có quy định khác. Việc anh Lún gom danh sách tên tuổi, số điện thoại, thông tin canh tác và tài sản của bà con rồi chuyển giao cho bên ngoài để bỏ túi năm triệu đồng thực chất là hành vi mua bán dữ liệu trái phép. Kèm theo đó, Khoản 7, Điều 7 cũng quy định cấm chiếm đoạt, cố ý làm lộ hoặc làm mất dữ liệu cá nhân. Anh Lún tự ý sao chép danh bạ khách hàng chuyển cho bên thứ ba khi các chủ hộ chưa hề hay biết hay đồng ý chính là hành vi cố ý làm lộ dữ liệu của người khác.
Nghiêm trọng không kém là phần việc của bà Năm Toàn. Chị Hai Xoài lưu ý rằng, tại Khoản 5, Điều 7, luật nghiêm cấm hành vi sử dụng dữ liệu cá nhân của người khác, hoặc cho người khác sử dụng dữ liệu cá nhân của mình để thực hiện hành vi trái quy định pháp luật. Nếu bà Năm nhẹ dạ đưa hình ảnh căn cước công dân cho đối tượng lạ đăng ký tài khoản ví điện tử, lỡ kẻ gian sử dụng tài khoản mang tên bà để rửa tiền, nhận tiền lừa đảo trực tuyến hay giao dịch mua bán hàng cấm, thì khi cơ quan công an vào cuộc điều tra, người đứng mũi chịu sào đầu tiên trước vòng lao lý chính là bà chủ vựa.
Nghe đến hai chữ “lao lý”, bà Năm Toàn bủn rủn tay chân, vội vàng cất chiếc thẻ căn cước sâu vào túi áo bà ba rồi gài kim băng lại thật chặt, tự trách mình vì mấy đồng bạc tiền chợ mà suýt tự đút đầu vào rọ. Cạnh đó, anh Lún cũng toát mồ hôi hột, cúi gằm mặt vì nhận ra sự nông nổi, hám lợi trước mắt của mình suýt nữa đã vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
Chỉ tay răn đe con trai, ông Ba Tiễn trầm giọng nhắc lại bài học ông bà truyền đời “Đói cho sạch, rách cho thơm”. Ông bảo xóm giềng có tin cậy mới gửi gắm chuyện mần ăn, nếu vì vài đồng bạc vụn mà làm lộ lọt thông tin để kẻ xấu gọi điện đe dọa, lừa gạt tiền bạc của bà con thì mặt mũi nào còn nhìn nhau ở khúc sông này.
Thấy hai người đã thật sự thức tỉnh, chị Hai Xoài dịu giọng phân tích thêm. Chị nhấn mạnh rằng các quy định nghiêm cấm của pháp luật được đặt ra chính là chiếc khiên bảo vệ cuộc sống bình yên, an toàn của mỗi người dân trong thời đại số. Hành vi mua bán dữ liệu tùy theo mức độ vi phạm có thể bị phạt tiền rất nặng, thậm chí nếu số lượng dữ liệu lớn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng sẽ bị xử lý hình sự. Chị yêu cầu anh Lún lập tức dùng điện thoại bấm chặn toàn bộ số liên lạc của nhóm tiếp thị mờ ám kia, tuyệt đối không gửi đi bất kỳ thông tin nào.
Nghe lời chị Xoài, anh Lún liền bấm chặn liên lạc trên điện thoại, chân thành xin lỗi ba và cảm ơn chị Hai Xoài đã ghé qua ngăn chặn đúng lúc bước sẩy chân tai hại. Anh cam kết từ nay sẽ cạch tới già những trò gom bán thông tin trên mạng, chỉ tập trung làm ăn chân chính bằng mồ hôi công sức của mình.
Gió mé sông thổi lên lồng lộng, mang theo mùi phù sa nồng đượm quyện lẫn hương hoa bưởi thoang thoảng dịu mát. Chị Hai Xoài mở tập tài liệu tuyên truyền, trao tận tay cho bà con những tờ gấp phổ biến pháp luật còn thơm mùi mực mới. Dưới bóng mát râm ran của giàn dây leo bên mé vựa, bài học về bảo vệ dữ liệu cá nhân đã được thấm nhuần nhẹ nhàng mà sâu sắc, giữ trọn vẹn sự bình yên cho xóm vườn và thắt chặt thêm tình làng nghĩa xóm./.
